Гёбекли-Тепеден қозғалмаған қабірлер табылды
Гёбекли-Тепе Түркияның оңтүстік-шығысында орналасқан. Аңшылар мен жиыншылар мұнда б.з.б. 9600 мен 8200 жылдар аралығында бірнеше кезеңмен монументті құрылыстар мен тас бағандар тұрғызған. Бұл дәуір керамикаға дейінгі неолитке, яғни жаңа тас дәуірінің ерте кезеңіне жатады: адамдар ірі құрылыстар тұрғызуды үйреніп қойған, бірақ әлі саз ыдыс жасамаған. Ескерткішті ашқан Клаус Шмидттің ізімен зерттеушілер көп жылдар бойы Гёбекли-Тепені адамдар рәсім жасауға келетін, бірақ тұрақты тұрмайтын киелі орын деп санады.
Бұрынғы қазба кезінде археологтар кейбір құрылыстардан толтырманың сынықтары мен қоқысына араласқан адам сүйектерінің сынықтарын ғана тапқан. Енді зерттеушілер нағыз қабірлерді тапты. Бүйрек пішінді шұңқырдан олар әйелдің, жас еркектің және жасөспірім қыздың сүйектерін тапты. Жеке қабірде жас әйелдің сүйектері бүгілген қалпында жатқан. Зерттеушілер бұл қабірлерді шамамен б.з.б. 8700 және 8000 жылдарға жатқызды.
Қабірлерден шыққан сүйектер сынған, әк қабатымен қапталған және кеміргіштер кеміп тастаған күйде болып шықты. Археологтар бұрын құрылыстардың толтырмасынан тапқан сүйектер де дәл осындай күйде еді. Енді зерттеушілер ежелгі адамдар сүйек сынықтарын рәсімдік әрекеттер барысында құрылыстарға салған болуы мүмкін деп есептейді. Греска басқа түсіндірмені де жоққа шығармайды: эрозия мен көшкіндер сүйектерді төбенің жоғарырақ жеріндегі қабірлерден құрылыстарға апарып тастауы мүмкін еді. Сонымен қатар бұл олжа адамдар Гёбекли-Тепеге тек рәсім үшін жиналып қоймай, мұнда тұрған болуы мүмкін деп болжауға мүмкіндік береді.
