2013 жылы АҚШ Конгресс кітапханасы «Американың үнсіз көркем фильмдерінің сақталуы: 1912-1929» деп аталатын көп нәрсені аңғартатын баяндама жариялады. Соған қарағанда, біз дәуірдің шығармашылық мұрасының 75 пайызынан біржола айрылыппыз, ал ол дәуір көтерге
1912 жылдан 1929 жылға дейін АҚШ-та 11 мыңға жуық үнсіз көркем фильм шықты. Бүгінгі күнге соның өте аз бөлігі ғана жетті. Шығынның басты себебі: оларды әдейі жою. Үйде кино көру мен теледидар пайда болғанға дейін фильмдер прокат аяқталған соң пайдасыз деп саналды. Дыбысты кино дәуірі келгеннен кейін үнсіз киноны мүлде тозаңға айналған ескі-құсқы көрді. Студиялар күміс алу үшін таспаны қайта өңдеп, табыс тапты.
Бұған апаттар да қосылды: нитратты таспа тез тұтанатын. 1924 жылы Universal қоймаларындағы өрт, 1933 жылы Warner Bros. өрті, 1937 жылы Fox өрті, 1965 жылы MGM сақтау орнындағы өрт: әр жолы от ондаған, кейде жүздеген фильмді жойып жіберді.
Жоғалғандардың арасында айрылғанымыз аса өкінішті фильмдер бар. Солардың бірі: «Ұлы Гэтсбидің» алғашқы экрандалуы.
1926 жылдың көктемінде Famous Players-Lasky студиясы Фицджеральд романының құқығын сатып алды. Режиссер болып жаңа ғана шыққан «Питер Пэннің» қоюшысы, дәуірдің ең қымбат режиссерлерінің бірі Херберт Бренон таңдалды. Басты рөлді Уорнер Бакстер, Дейзи рөлін Лоис Уилсон сомдады. Ник Каррауэй рөліне Нил Гамильтон түсті, ал жас Уильям Пауэлл сұрғылт механик Джордж Уилсонды ойнады.
Фицджеральд пен әйелі Зельда бейімделген нұсқаны жек көрді және 1927 жылдың басында фильмді соңына дейін көрмей, залдан шығып кетті. Сыншылар сабырлы болды: New York Times рецензенті картинаны «жаман емес ойын-сауық» деп мойындады, бірақ режиссерді нәзіктіктің жоқтығы үшін сөкті, ал Variety оны «орташа көрермен үшін сапалы кино» деп атады. Ал Фицджеральдтың досы, жазушы Джон О'Хара қуанып, үнсіз нұсқаны кейінгі барлық экрандалудың ішіндегі ең жақсысы деп санады.
Фильм 80 минутқа созылатын. Бүгінде одан бір ғана минут қалды: Конгресс кітапханасында сақталған трейлер. 2003 жылы профессор Уилер Уинстон Диксон аман қалған көшірмені ауқымды түрде іздеді, бірақ нәтиже болмады. Тіпті бір данасы Мәскеудегі беймәлім мұрағатта сақтаулы деген де қауесет болды, бірақ оны негізсіз деп бағалады.
Кино мұрасын сақтау жолындағы көпжылдық күрескер Мартин Скорсезе Конгресс кітапханасының баяндамасы туралы былай деп жазды: «Үнсіз фильм кереметтей табылған сайын, бұл бізге бұрын жоғалтқан қазыналарымызды еске салады. Әрі өзгелерінің де табылатынына үміт береді». Иә, мұрағаттарда тексеру жалғасып жатыр. Соңғы жылдары «жоғалған» бірнеше ондаған фильм табылды: Австралияда, Жаңа Зеландияда, Францияда, шатырлар мен қоймаларда.
