Пушкиннің «Қысқы таң» өлеңінің кейіпкері Жуковский, Львов, Корнилов жырларында
«Тұр, сұлуым, оян!» деп жазғың келеді.
Менің терракота Венерамды бірге оятып көрейік.
Аяз бен күн; ғажап күн!
Сен әлі мызғып жатырсың, сүйкімді досым,
Тұр, сұлуым, оян:
Рахаттан жұмылған көздеріңді аш,
Солтүстік Авроры қарсы,
Солтүстік жұлдызы боп көріні!
Жолма-жол аударма
Кеше кеште, есіңде ме, боран ашуланды,
Бұлыңғыр аспанды тұман торлады;
Ай, солғын дақтай,
Қара бұлттардың арасынан саргайып көрінді,
Ал сен мұңайып отырдың,
Ал бүгін… терезеден қарашы:
Жолма-жол аударма
Көгілдір аспан астында
Сәнді кілемдей,
Күнге шағылысып, қар жатыр;
Мөлдір орман жалғыз қарайып тұр,
Қырауды жарып шыршаның көгі көрінеді,
Ал өзен мұздың астында жылтырайды.
Жолма-жол аударма
Қызық, бұл сұлу кім болды екен? Пушкин оны «шөлдегі гүл, қалың ормандағы бұлбұл, теңіздегі інжу» деп сипаттаған Мария Васильевна Борисова ма, кедейлеу помещиктің қызы, Вульф үйінде, Павловское селосында тұрған, ол осы өлеңді сол жерде жазған? Шынында да. Өйткені «Мен күндердің бірінде оған ғашық болуды ойлап жүрмін» деп Александр Сергеевич «Қысқы таңды» жазатын үйге келер қарсаңда жазған еді.
Жақсы. Бірақ мен прототиптік әдебиеттануды жақтырмайтындықтан, бұл сұлудың тамырын Тверь губерниясынан іздемейік.
Жуковскийдің «Светлана» балладасындағы «айнаның қасында, жалғыз, бөлменің ортасында» ұйықтап кетіп, өлі қалыңдығы бар қорқынышты түс көретін, содан
«Терезенің жұқа перделеріне
Таң арайы түскенде
Әндетіп күнді қарсы алып,
Қораз қанатын дүрс-дүрс қағады;
Бәрі жарқырайды… Светланың жаны
Көрген түсінен күйзелген»
Жолма-жол аударма
оянатын сол емес пе? Қорқынышты түнді Пушкиндегідей ауыстыратын сол Аврора емес пе?
Немесе одан отыз жыл бұрын Николай Львовтың өз сұлуына «о, жан досым» деп арнайтын, қорқынышқа толы «Чухон қыстағындағы түн» поэмасындағы сұлу ма, онда кейіпкерді түнгі ауыр қиялдан тек сүйікті ғана құтқара алады:
Даланың ортасында тұратын адамның
Қатыгез, бақытсыз тағдырын,
Мәңгілік жоқшылық мекендейтін
Құлап бара жатқан тар лашықта,
Суық, қолайсыз түнді
Сенімен бөлісуге кім батылы барар?
Сен ғана, о, жан досым!
..
О, егер сен осында менімен бірге болсаң,
Саған қарсы, досым, көңілсіздік
Бізге жуымауға тиіс болар еді!
..
Боран, қараңғылық, шөл, лашық
Ыстық тар құшақта,
Сыналған махаббат қанатының астында
Біздің бақытымызды еселер еді.
Жолма-жол аударма
Және, әрине, бұл тоқсан жылдан кейін Корниловтың өлеңінде оянатын сол сұлу.
Бізді таң салқынмен қарсы алады,
Бізді өзен желмен қарсы алады.
Бұйра шашты, неге қуанбайсың
Гудоктың көңілді әніне?
Ұйықтама, тұр, бұйра шашты!
Цехтарда сыңғырлап,
Ел даңқпен көтеріледі
Күнді қарсы алуға.
Жолма-жол аударма
Ол кім, мүмкін, Ресейдің өзі шығар?
