XVIII ғасырдағы орыс ауылы туралы «На этой земле» фильмі кейіпкерлерінің сөзіндегі проблема сөзі
Алексей Учитель продюсерлік еткен «Осы жерде» фильмінің премьерасында болдым. Фильм XVIII ғасырдағы белгілі бір орыс ауылы туралы, онда жергілікті ақымақ қанат жасап шығаруға тырысады. Сюжетті талқыламаймыз, өйткені авторлардың өздері де онда түсіне қоймаған болар. Көрнісі әдемі, мұны Ресейде жасай біледі.
Ауылдың тамаша көріністерінен (ақ-қара болса да), ескі табиғи декорациялардан, яғни лашықтардан, қоймалардан, кіреберістерден және бүтіндей қалпына келтірілген елді мекеннен бөлек, сценарийдің бір оғаш олқылығына көңіл бөлдім, атап айтқанда кейіпкерлердің сөзі дәуірге мүлдем сәйкес келмейді. Мысалы, өте қарт әже бірнеше рет қайталайды: проблема, проблемалар болады, міне, проблема.
«Проблема» сөзі XVIII ғасырдың ауызекі тілінде болмаған, ол лексиконның белсенді бөлігіне тек XIX ғасырдың екінші жартысында орыс-ағылшын жақындасуына байланысты ғана айналды. Басқа да көптеген кірме сөздердің эскадронымен бірге Петр тұсында орыс тіліне енгенімен, «проблема» жүз жылдан астам уақыт бойы тек ғылыми сұрақ, шешімін күткен дилемма мағынасында ғана қалды, сондықтан ауыл әжесінің, тіпті қала әжесінің де сөздігінде бола алмайтын еді. Екатерина Дашкова бұл сөзді Академия отырысында айтуы мүмкін еді, ал бөрте орамал таққан кемпір айта алмас еді.
Бірақ біреу бұл мәтінді жазған ғой, мұнда 1700-жылдардың ортасында жүз жастағы ауыл кемпірі «проблемаларға» шағымданады.
