NASA зертханасының декорреляциялық созу әдісі және археологиядағы DStretch бағдарламасы
NASA-ның жерсерік суреттерін өңдеу әдісі өңі кеткен жартас суреттерін оқу үшін қолданылуда.
Әдістің аты decorrelation stretch, яғни декорреляциялық созу. Алгоритмді NASA-ның Оңтүстік Калифорниядағы Реактивті қозғалыс зертханасында әзірлеген, ал оның сипаттамасын 1996 жылы зертхана қызметкері Рональд Элли кейін Terra жерсерігінде жұмыс істеген құралға байланысты жариялады.
Әдістің мәні мынада. Мультиспектрлік түсіру шағылған жарықты бірнеше диапазонда бір мезгілде тіркейді, ал көрші арналарда жарықтық мәндері әдетте бір-бірімен тығыз байланысты болады, яғни корреляцияланады. Декорреляциялық созу бұл байланысты үзіп, түс айырмашылықтарын қолжетімді диапазонның бәріне қайта бөледі, сондықтан әрең байқалатын реңктер айқын контрастқа айналады. Геологтар осылайша жер бетінің минералдық құрамының карталарын алады, оларда көзге көрінбейтін жыныстар көрінеді.
Археологияға бұл әдіс жеке адам арқылы келді. 2005 жылы шамасында Калифорниядағы Пасифика қаласының тұрғыны, жартас өнерін сүйетін Джон Харман осы тәсілмен өңделген Марс суреттерін көріп, дәл сол әдіс өңі кеткен ежелгі кескіндемені де айқындайды деп болжады. Харман медициналық суреттермен жұмыс тәжірибесі бар адам еді және суреттерді өңдеуге арналған тегін ғылыми ImageJ бағдарламасына қосымша модуль жазды. Бағдарлама DStretch деп аталды.
Әдісті 2010 мен 2012 жылдар аралығында Камбоджадағы Ангкор-Ватта қолданып, екі жүзге жуық кескін тапты, олардың арасында салт аттылар мен музыкалық ансамбльдер бар. Одан кейін Мексикадағы Төменгі Калифорнияда орналасқан Сан-Борхитас үңгірі, Норвегиядағы жартас суреттері, мысыр мазары, Канададағы саябақ, ежелгі грек құрылыстары және мумияланған денелердегі татуировкалар зерттелді.
Бағдарлама авторының айтуынша, ол жылына екі жүзге жуық өтінімді өңдейді, ал ол шығарған мобильді қосымшалар мыңдаған рет жүктелген. Әдістің тиімділігін жекелеген ғылыми жарияланымдар растаған.
