«Коммерсантқа» берген ауқымды сұхбатында Паразитология институтының директоры Александр Лукашев Ресей мен Еуропа елдеріндегі жануарлар қатысатын зертханалық тәжірибелердің айырмашылығы, ғалым үшін тышқанның өмірі қанша тұратыны және…
Паразитология институтының директоры Александр Лукашев «Коммерсантқа» берген ауқымды сұхбатында Ресей мен Еуропа елдеріндегі жануарлар қатысатын зертханалық тәжірибелердің айырмашылығы, ғалым үшін тышқанның өмірі қанша тұратыны және жалпы жануарларға жасалатын ғылыми зерттеулердің этикасы туралы айтып берді. Сөз біршама қызық шықты, кей тұстары күтпеген болды:
Әрине, бізде адам өміріне әлдеқайда жеңіл қарайды, ал тышқанның өміріне тіпті де жеңіл. Және бұл дұрыс. Мысалы, Швейцарияда жануарларға көзқарас Ұлыбританиядағыдан мүлде басқа. Бұл көзқарас ұтымды: егер бұл тиімді болса, адамдарға не теориялық пайда, не фармацевтикалық фирмаларға пайда әкелсе, онда бұл этикалық болып саналады. Ал Англияда тышқан өмірінің қоғам үшін құны, бағасы мүлде орынсыз, жануарлармен кез келген жұмысқа, кез келген тәжірибеге рұқсат алу өте қиын. Және бұл тәжірибені жасау керек деп өзің шеше алмайсың. Этика комиссиясы не рұқсат береді, не тыйым салады, яғни ол жануарлармен жұмыстың сапасын ғана емес, 3R қағидаттарын ғана бағаламайды. Ол бұл тәжірибені жасау керек пе, жоқ па деген үкім шығарады.
Ұлыбританияда жануарлармен жұмыс істеу жөніндегі заңдар толықтай есерсоқ. Іс жүзінде онда жұмыс істеу мүмкін емес. Бұл реттеуді бюрократтар жүзеге асырады, олардың басым бөлігінің білім мен зият деңгейі өздері реттейтін адамдардан төмен. Біріншіден, онда жануарлармен жұмыс ішкі істер министрлігінің қарамағында. Екіншіден, қатаң реттеуді көбіне ғылымда орнықпай қалған адамдар жүргізеді. Сөйтіп оларға кенеттен негізгі жұмыс орны бойынша өздерінен асып түскендердің үстінен билік беріледі. Мұның бәрі біршама жағымсыз көрінеді.
Ұлыбритания ерекше жағдай. Онда ғалым бұл заңнаманы қалай да болса айналып өтсе, оның өзі құқық бұзушылық болып саналады. Яғни, айталық, ол тәжірибе жасау үшін Францияға барса, ағылшын заңдары бойынша бұл заң бұзу деп есептеледі. Мұндай күнә үшін нақты қандай жаза бар екенін есімде жоқ, бірақ мұны істеуге болмайды. Ғалымдар жағдайға әсер етуге әрине тырысты, бірақ жеңіліп қалды.
...Бір жағынан, бұл нәтиже сапасы, GLP (Good Laboratory Practice, яғни тиісті зертханалық тәжірибе). Бұл керемет. Бұл шынымен қажет. Екінші жағынан, шектен шықпау керек. Айталық, егер мен тәжірибеге жануарларды 20% көбірек алып, сенімді нәтиже алу ықтималдығын арттыра алсам, Ресейде мен мұны, әрине, істеймін, ал басқа елдерде мұны қалай болса да ақтауға тура келеді. Міне, осы жерде қателесуге болады. Тәжірибені қайта жасауға тура келсе, бұл мәселенің бір жартысы ғана. Ал жаңалықтың қолдан шығып кету қаупі оның екінші жартысы.
