Он адамның тоғызы оңақай
Он адамның тоғызы оңақай. Басқа приматтарда мұндай көрініс жоқ: шимпанзелер мен гориллалар да бір қолды жиірек пайдалануы мүмкін, бірақ әлдеқайда сирек әрі әлсіз байқалады. Ғалымдар адамның бұл жолда неліктен осынша алысқа кеткенін баяғыдан бері іздеп келеді. Гипотеза көп: еңбек құралдары, тамақтану ерекшеліктері, дене көлемі, әлеуметтік құрылым, мидың дамуы, тік жүруге көшу. Бірақ олардың ешқайсысы жеке-жеке алғанда бұл ауытқуды түсіндіре алмады.
Оксфордтан шыққан Томас Пюшель тобы барлық гипотезаны бірден тексерді. Авторлар маймылдар мен адамтәрізділердің 41 түрінің 2025 дарағы бойынша деректер жинап, оларды түрлер арасындағы туыстықты ескеретін статистикалық модельден өткізді. Мұндай түзетусіз нәтижелер әдетте бұрмаланады. Егер екі түр бір-біріне ұқсас болса, бұл ұқсастық ортақ себептен емес, ортақ атадан келуі мүмкін. Модель нағыз байланыстарды жалған сәйкестіктерден ажыратуға көмектеседі.
Жеке алынған белгілердің ешқайсысы нәтиже бермеді, адам бәрібір ерекшелік болып қала берді. Түсіндірмені екі белгінің үйлесімі берді. Бұл мидың көлемі және қол мен аяқ ұзындығының арақатынасы, оған қарап тік жүруді бағалайды. Осы екі факторды бір мезгілде ескергенде адам ерекшелік болудан қалып, приматтардың жалпы қатарына сәйкес келді. Демек, мәселе үлкен мида да, тік жүруде де емес, тек олардың үйлесімінде.
Одан кейін модельді қазба атааталарға қолданды. Бас сүйектер мен сүйектерге қарап, ғалымдар олардың ми көлемін де, дене пропорциясын да біледі. Нәтижесінде заңды қисық сызық шықты. Ардипитектер мен австралопитектер оң қолды әлсіз, шамамен қазіргі шимпанзелердей таңдаған. Homo тұқымдасы пайда болғаннан бастап бұл ауытқу күшейе түседі. Қазіргі адам осы қисықтың ең соңғы нүктесінде тұр.
Егер түсіндірме дұрыс болса, ол кері бағытта да жұмыс істеуі тиіс. Миы кішкентай және тік жүруі толық емес түрде оңақайлық әлсіз болуы керек. Эволюцияда мұндай жағдайды флорес «хоббиті» Homo floresiensis көрсетеді. Бұл Homo тұқымдасының кейінгі түрі, бірақ оның миы шағын болған, ал дене құрылымы әлі де ағашқа өрмелеуге жарамды еді. Модель олардың арасында оңақайлар үш миллион жыл бұрынғы австралопитектердегідей жиілікпен кездескенін болжайды. Яғни оң жаққа қарай жаппай ауытқу болмаған.
Басқа сұрақ ашық қалып отыр: сонша күшті іріктеу жағдайында эволюция солақайларды неге сонда да сақтап қалды?
