Кітапханаларға неге сирек кітаптар бөлімі қажет және оларда неге ерекше кіру тәртібі болуға тиіс?
Жауап өте қарапайым: қорлардың сақталуы.
2022 жылдан 2023 жылға дейін Еуропаның бірқатар елдерінде көпшілік және университет кітапханаларынан сирек антиквариаттық басылымдардың жоғалып кету жағдайлары тіркелді. Жоғалған даналардың ішінде Пушкиннің, Гогольдің, Лермонтовтың, Шевченконың, Крученыхтың және XIX мен XX ғасырдағы басқа авторлардың өмірлік басылымдары бар.
Эстонияда, Латвияда, Литвада, Польшада және басқа елдерде жүргізілген тергеулердің деректері бойынша, беймәлім адамдар кітаптарды өзге біреудің атымен тапсырыс беріп, түпнұсқаларды алмастыру үшін жалған даналарды пайдаланған. Кейбір жағдайларда кітаптар ештеңемен алмастырылмай-ақ шығарып әкетілген.
Бірнеше елдегі тергеу әрекеттері барысында кітаптарды іздеп тауып, шетелге шығару тапсырмаларын алғандарын мойындаған Грузия азаматтары ұсталды.
Ұрланған даналардың кейбірі кейін Мәскеудегі аукциондардан табылды. Сатушылар кітаптарды заңды жолмен сатып алғандарын мәлімдеп, кітапхана мөрлерінің болуын заңсыз шыққанын көрсетпейтін «тарихи іздермен» түсіндірді. Алайда еуропалық кітапханалардың қызметкерлері бірқатар кітапты өзіне тән белгілері мен ақаулары бойынша тани алды.
Кітапханалардың бағалауынша, жалпы залал жүздеген мың еуроны құрайды. Ең ауыр залалды Тарту, Рига, Варшава және Вильнюс кітапханалары шекті.
Болған жағдайдың себептері ретінде кітапханалардың регламенттеріндегі өзгерістер аталады: егер бұрын XIX ғасыр басылымдары күшейтілген бақылауы бар жеке залда берілсе, кейіннен қорларға қолжетімділікті арттыру және оқырмандардың көбірек санын тарту мақсатында ережелер жеңілдетілді.
