Коко Шанель Абвердің F-7124 агенті ретінде және 1941 жылы Parfums Chanel-ді тартып алу әрекеті
Коко Шанельдің коллаборационист болғаны және Абверге, яғни неміс әскери барлауына жұмыс істегені бәріміздің есімізде ғой? Бұл болжам да, өсек те емес, өмірбаянының жақсы құжатталған бөлігі.
Сонымен, ол фашист қамқоршыларының көмегімен еврейлерден парфюмерлік компанияны тартып алуға әрекет жасап қана қойған жоқ, ресми түрде агент болып та үлгерді. 1941 жылы Берлин оған карточка ашты: агент F-7124, лақап аты «Вестминстер», бұрынғы ғашығы Вестминстер герцогының құрметіне. Оны жаңа ғашығы, неміс елшілігінің атташесі әрі Абвердің офицері барон Ханс Гюнтер фон Динклаге, одан он үш жас кіші, жалдады. Бүкіл оккупация кезінде олар немістер өздеріне тартып алып, Геринг орналасқан Ritz қонақүйінде бірге тұрды. Бұдан алған алғашқы пайдасы: оның жиені Андре Палясс лагерьден босатылды.
Одан әрі оны ірірек іске тартты. 1943 жылы СС-тің саяси барлау бастығы Вальтер Шелленберг оны «Модельхут» операциясына жіберді, ол «сәнді қалпақша» деп аударылады. Идея мынадай болды: Шанель ескі ақсүйектер ортасындағы таныстығына сүйеніп, Черчиллге шығып, оған бөлек бітім туралы ұсынысты жеткізеді. Ол Мадридке Вера Ломбардимен бірге барды, ал ол бірден британ елшілігіне барып, бүкіл компанияны сатып жіберді. Мадамның тыңшылық мансабы осымен аяқталды.
Енді тартып алу туралы. 1941 жылы мамырда Шанель Виши үкіметінің еврей мүлкі жөніндегі мекемесіне Parfums Chanel компаниясының барлық акцияларын өзіне беруді сұраған қағаз жазды. Дәлелдері мынадай: фирма еврейлердікі, иелері оны тастап кеткен, ал өзі одан алатын ақша әділетсіз аз. Рәсім аризация деп аталды, яғни мүлікті еврейлерден тартып алып, еврей еместерге беру. Акцияларды арийлерге беру керек еді, ал ол өзі нақты бір арийді көздеген болатын.
Пьер мен Поль Вертхаймерлер, Шанель компанияны тартып алуды сұраған сол еврейлер, оның арыз жазуынан бір жыл бұрын, 1940 жылы мамырда-ақ фирманы расалық заңдар бойынша анкетасы таза француз авиация кәсіпкері Феликс Амьоға ресімдеп, Нью-Йоркке кетіп қалған болатын. Тартып алатын ештеңе қалмады, компания арийге жазылып қойылған еді. Соғыстан кейін Амьо оны иелеріне қайтарып, өзіне ештеңе алмады.
1944 жылы қыркүйекте Шанельді Қарсылық бойцылары ұстап, бірнеше сағаттан кейін босатты. Тірі аңызға Черчилль көмектесті деп есептеледі. Ол Швейцарияға кетіп, сол Динклагемен тоғыз жыл тұрды және Шелленберг өз естеліктерінде оны атамау үшін оған ақша төледі.
Бірақ кейбір шоттарды әжейге бәрібір төлеуге тура келді. 1947 жылы Вертхаймерлер оған мәміле ұсынды: бірден ақша, өмір бойғы қаржылай қамтамасыз ету және әлемдік сатылымнан 2%, ал оның орнына ол қалғанының бәрін, соның ішінде өз атына құқықты да береді. Ол келісті. 1954 жылы Пьер Вертхаймер оның Парижге оралуын төлеп, сонымен бірге Chanel атауын тек иіссуға ғана емес, ауқымды компания өндірген барлық нәрсеге бекітті. Елуінші жылдардың соңына қарай ол Теофиль Бадердің үлесін де сатып алды. Шанель 1971 жылы қайтыс болғанда, Chanel үйінде оған ештеңе тиесілі болмады, тіпті маңдайшадағы өз тегі де.
Қазір компанияға Пьердің немерелері Ален мен Жерар Вертхаймерлер иелік етеді, акциялардың жүз пайызы солардікі, 2025 жылғы түсім 19,3 миллиард доллар болды. Сұхбат бермейді.
Мұның бәрі қайдан белгілі? Тарихты алғаш болып Шанельді жеке білген Эдмонда Шарль-Ру жария етті: оның «L’Irrégulière» өмірбаяны 1974 жылы шықты, мәтінде Шанельдің немістермен байланысып, өзін қатты күйрететіні тікелей айтылған. 1995 жылы куәліктерді L’Express жариялады, 2008 жылы Der Spiegel тақырыпқа қайта оралды. Басты жұмысты американдық Хэл Вон атқарды: оның 2011 жылғы «Sleeping with the Enemy» кітабы француз барлауының құпиясы ашылған құжаттарына және Германия, Ұлыбритания, Италия мен Польша мұрағаттарына негізделген, F-7124 агент карточкасы дәл содан алынды. Кітап шыққаннан кейін Chanel үйінің өзі негізін қалаушы антисемит болмаған, ал оның соғыс кезіндегі өмірбаянында «жұмбақ элементі» қалады деп мәлімдеді.
Ең бастысы, антисемит емес, солай емес пе!
