«Новое литературное обозрение» баспасында филолог Константин Поливановтың «"Доктор Живаго" тарихи роман ретінде» кітабы жарық көрді, онда Борис Пастернактың басты романы, оның атақты кітабындағы кейіпкерлердің прототиптері, Пастернактың рухани және саяси

«Новое литературное обозрение» баспасында филолог Константин Поливановтың «"Доктор Живаго" тарихи роман ретінде» кітабы жарық көрді. Кітап Борис Пастернактың басты романы, оның атақты шығармасындағы кейіпкерлердің прототиптері, Пастернактың рухани және саяси эволюциясы туралы, сондай-ақ ең қараңғы жылдарда шынайы еркін туындылардың қалай дүниеге келетіні жайында баяндайды. Жаңалықтың ізімен Константин Поливановпен болған әңгіме материалынан үзінділермен бөлісемін, «Коммерсантта»:

Пастернактың христиандық туралы, «Мәсіхке адал болу» дегеннің не екені туралы түсінігі өте ерекше <…>. Ол адам атеист бола тұра, дәл сол рухани кеңістікте өмір сүре алады деп жазады: онда математикалық жаңалықтар ашылады, симфониялар жазылады және тағы басқалар.

Оған христиандық этикалық доктрина емес, адамның өз тағдырына еру, жемісті өмір сүруді жүзеге асыру қажеттілігі <…>. Живаго өз өлеңдерін жазуға тиіс, бұл оның мақсаты. Пастернак өзінің 1940 жылға дейінгі стилін ұнатпайтынын, өлеңдегі ең бастысын не өзі, не замандастары Блок, Есенин, Маяковский айтпағанын үнемі қайталап отырды. Живаго өлеңдері дәл айтылуға тиіс болған нәрсе. Олар олқылықтың орнын толтырады, дүниенің қалай құрылғанын баяндайды. Бұл суреткердің міндеті, ал Мәсіхке адалдық осы міндетті орындауда. <…>

Жуырда 1920-жылдар мәдени әралуандылық, саяси плюрализм дәуірі деп жазу сәнге айналды, ал Пастернак кейіпкері үшін де, «Доктор Живаго» жазылған кездегі Пастернактың өзі үшін де жиырмасыншы жылдар отызыншы-қырқыншы жылдары толық ашылатын қатыгез, мағынасыз және біртүсті дүниенің қалыптасуы болды. Міне, осында оның христиандықты түсінуімен байланыс бар. <…>

Пастернактың өзі Живагодан өзгеше, мүмкін болатын барлық әдеби бірлестіктерге мүше болды, кеңестік журналдарда жарияланды, Кеңес жазушылары одағына кірді. Ол өз кейіпкері ешқандай қатысым болғысы келмейтін ресми мәдени контекстің бір бөлігі болды. 1920-жылдары және 1930-жылдардың басында Пастернак, замандастарының көпшілігі сияқты, болып жатқанның бәрі революцияның тікелей жалғасы, оның карикатурасы емес деп сенеді. <…>

1935 жылы ол Сталин туралы «Суреткер» өлеңін жазады: «Сол күндері алыста, көне қала қабырғасының арғы жағында өмір сүреді адам емес, іс-әрекет: бойы жер шарындай қылық…» <…>

Бірақ алты жылдан кейін Пастернак «Ерте пойыздарда» жинағын шығарады, онда «Суреткерден» Сталин туралы барлық шумақтар алынып тасталған. Бұл енді маңызды қадам: өлеңнің газет нұсқасында бұл жолдардың болғанын замандастары, әрине, жақсы еске сақтады. Биліктен ол Мәскеу процестерінен, жазушылардан атуға үкім шығаруды талап ететін хаттарға қол қоюды талап ете бастаған сәттен алыстай бастайды. Бетбұрыс нүктесі 1936 жыл: Зиновьев пен Каменевті жазалауға шақыратын хатқа қол қоюдан бас тартқанына қарамастан, хат оның қолымен шығады. Пастернак романды өзінің балама өмірбаяны ретінде құрады. Ол өз тағдырына сот жүргізеді деуге болады.