Покровкадағы Мәскеудің төртінші гимназиясы, оның оқушылары мен ғимаратының тағдыры
Мәскеудің мемлекеттік гимназиялары арасында Төртінші гимназия бөлек тұратын. Латын және грек тілдері оқытылатын, Мәскеу университетіне тікелей түсу құқығы бар жоғары дәрежелі классикалық оқу орны болды. Мұнда ерекше адамдар сабақ берді: оқулығы бірнеше буын оқушыдан аман өткен физик Краевич, әдебиет пәнінің ұстазы Поливанов, математиктер Малинин мен Буренин. Малинин сабақты жекпе-жекке айналдыра білетін: оқушы ұстазбен, оқушы өзімен-өзі таласатын. Болашақ «орыс авиациясының әкесін» Коля Жуковскийден шығарған, көрінгені, дәл осы жарыс рухы еді: үшінші сыныпқа қарай ол гимназияда ең үздік болды, ал Малининмен достығы оның жарқын қабілетінің бағытын айқындады. 1864 жылы Жуковский гимназияны күміс медальмен бітірді.
Болашақта Станиславский атанатын Костя Алексеевке мұндағы тәртіп мүлде ұнамады. Анасы бұрын да кез келген гимназияға қарсы болған: қамау жазасынан, дөрекі сыныптастардан және жұқпалы ауру-сырқаттардан қорқатын. Костя үш жыл шыдады да, кетіп қалды. Бірақ бір нәрсені гимназия оған бәрібір берді: осында ол бірнеше жылдан кейін өз театрының басты меценатына айналатын Савва Морозовпен танысты.
Бірден бесінші сыныпқа қабылданған Алеша Шахматов гимназияны басқаша, өмірінің соңына дейін өзгертпеген алғыспен еске алды. Оны бала-аңыз деп атады, бұл бекер де емес еді. Ғалым-ақсақал Соболевскиймен хат жазысқанда, ол өз жасын ашпады, сондықтан әлгі кісі оған «мейірімді мырза» деп жүгінетін. Бітіру емтихандарына бір жыл қалғанда Шахматов сол Соболевскийдің магистрлік диссертациясын қорғауында оппонент болды. Гимназиядан кейін он жылдан соң академик атанды. Оның салыстырмалы-тарихи әдісі орыс жылнамаларын зерттеуді төңкеріп жіберді.
Покровкадағы гимназия түлектерінің тізімі сенгісіз дерлік көрінеді. Үлкен театрдың опера әншісі Хохлов. Антрополог Зограф. Гидробиологияның негізін қалаушы, алғашқы кеңестік балық шаруашылығы институтын құрушы зоолог Зернов. Солдатенков ауруханасының алғашқы бас дәрігері, Кремль басшыларының жеке дәрігері Федор Гетье. Және Александр Пучков, оны доктор Гаазбен салыстырады: Гааз жүрегін кедейлерге берсе, Пучков адамның қиын сәтте қаза болып кетпеуі үшін бәрін жасады. Дәл Пучков 1923 жылы Мәскеудің «Жедел жәрдемін» құрды, дәл оның бригадалары соғыс жылдарында бомбалаудан кейін қаланы аралап шықты. Оған сондай-ақ миллиондаған адам күн сайын, шығу тегі туралы көп ойлана бермей пайдаланатын екі жаңалық тиесілі: аяқ жарақаттанбасын деп метро эскалаторларына орнатылған металл тарақтар және қараңғыда сипап көргенде қарапайым бөтелкелермен шатастыруға болмайтын сірке эссенциясына арналған үш қырлы құтылар.
Революциядан кейін гимназияны, басқалары сияқты, жойып жіберді. Покровкадағы 22-үй, атақты «комод-үй», Трубецкойлардың бұрынғы мүлкі алдымен коммуналдық пәтерлер мен жатақханаларға берілді, одан кейін, 1958 жылы, Бауман ауданының комсомолдар мен оқушылар үйіне айналды. Бүгінде онда «Геофизика» ҒЗИ және Ресей мейірім мен денсаулық қоры орналасқан. Бағаналары мен өрнекті әшекейлері бар барокко фасады Покровка ансамблін әлі де көркемдеп тұр, бұл Мәскеудегі растрелліше барокконың сирек үлгілерінің бірі, барлық жол сілтегіштерге енген, бірақ қоғамдық санада Ресейге авиатор Жуковскийді, тілтанушы Шахматовты және режиссер Станиславскийді берген гимназиямен еш байланыстырылмайды.
