Art Basel-ді 2007 жылдан 2022 жылға дейін басқарған Марк Шпиглердің колонкасын оқыдым
Art Basel-ді 2007 жылдан 2022 жылға дейін басқарған Марк Шпиглердің колонкасын оқыдым. Күлкілі кісі екен. Галереялардың халі мүшкіл, 2024 жылы нарық он шақты пайызға тарылды, ал жас инвесторлар картинаның орнына биткойн жинап жатыр деп налиды. Дуремар бүкіл тоғанын сүліктен толтырып алғанда, жастар гомеопатияға ауысып кеткендей ғой.
Ондаған жыл бойы жәрмеңкелер мен олардың билеушілері суретшілер мен өнер жинаушыларды ақша-тауар-баға-капиталдану тілінде сөйлеуге үйретті. Галереялар филиал ашуға, мәнсіз ақпараттық себептер тудыруға, нанды көбірек табылатын жәрмеңкелерге тынбай көшіп жүруге және айналымның соңынан қууға мәжбүр болды. Ал енді осы мәдениетте тәрбиеленген тұтынушы жүздеген мың долларға бағаланған балалар суреттері мен басқа да шимайлардың орнына табысы өлшенетін активті таңдағанда, оның жасаушысы қолын жая салады: бұл қалай болды? Солай болды.
Адамға отыз жыл бойы пайда туралы құлағына құя берсең, ақыр соңында ол кем дегенде санауға келетін бірдеңе сатып алатын сәт туады. Ал криптоның жағдайында кем дегенде сұлулық пен асқақ идеялар туралы сөз болып жатқандай кейіп танытудың қажеті жоқ.
Art Basel 2013 жылы Гонконгта ашылғанда, кейін M+ мұражайының негізіне айналған коллекцияның иесі Улли Зигг Қытайға жапырлап кіріп бара жатқан галереяларды екі миллиардтан астам қолтықты армандайтын дезодорант саудагерлеріне теңеп әзілдепті деп айтады. Ақырында жәрмеңке Көк аспан астындағы елге келгенде, жергілікті суретшілер жұмыс істейтін цензура туралы әңгіме қозғалмағаны осыны растады. Нарық жағдайы ыңғайсыз сұрақтарды бетке шығаруды көздемеген де. Өнер капиталистері мәңгілік мәндер мен абстракты идеалдарға емес, шартты миллиардтаған қолтыққа ғана назар аударды. Сол M+ ашылмай тұрып-ақ Ай Вэйвэйді, оның Тяньаньмэнь алаңына ортан қолын көрсеткен суретімен бірге көрсетуге бола ма деген пікірталасты бастаған болатын. Әйтпесе бәлкім ұрсып қояр.
Шпиглерді көпшілік мазақтап үлгерді. Сыншылардың оған қарсы айтар сөзі жетіп артылады. Және тек басқа лагерьдегі қарсыластар ғана емес. Art Basel иесінің сыртында тұрған Джеймс Мёрдок 2023 жылдың өзінде-ақ бұл модельді гастрольдік цирк деп атаған: жәрмеңке «Формула-1» кезеңі сияқты қалада қымбат той өткізіп, әрі қарай жүріп кетеді. Жәрмеңкеге арнайы асығыс жасалатын зомби-өнер туралы әңгіме де бір жылдан бері айтылып жүр.
Дегенмен Шпиглердің неге кенет өкіне бастап, өнерді коммерцияландыруды үш мәрте қауіпті деп атап, өнерді актив ете салуды даттай бастағаны түсініксіз. Бұл жүйені өзі құрды, одан табыспен пайда тапты, ал зейнетке шыққанда оны апат деп атауға және суретшілерге жәрмеңкелерден алыс тәуелсіз, өзін-өзі ұйымдастырған кеңістіктерде құтылуды ұсынуға бел буды. Тура Якубович «Ғажайыптар алаңына» қарсы шыққандай.
Сенгім келмейді. Біздің заманда «нарыққа» әлі тартылмаған тәуелсіз қауымдастықтар мен суретшілер мекемелері бар, бұл сөз өнер әлеміне қатысты қаншалықты жиренішті естілсе де, бірақ шпиглерлер, әрине, оларды да өз ресурсына айналдырғысы келер еді
