Шумер поэмасы «Мектеп күндері» немқұрайлы оқушы және мұғалімге берілген сыйлықтар туралы

Ұстазға жағымпаздану туралы алғашқы құжатталған жағдайды бізге шумер жазба мұрасы сақтап қалдырған. Бұл, сірә, шумер тіліндегі ең көп тараған мәтіндердің бірі: б.з.б. 2000 жыл шамасында аты-жөні белгісіз ұстаз жазған, еріншек шәкірт туралы поэма.

Поэма «Мектеп күндері» деп аталған.

Сюжеті өте қарапайым, қазіргі емес, керісінше мәңгілік десе де болады. Бала күн сайын балаларға сына жазуын үйрететін «тақтайшалар үйі» атты жиренішті эдуббаға барады. Күн сайын оны таяқпен ұрады: кешіккені үшін, жазуы ұнамағаны үшін, рұқсатсыз орнынан тұрғаны үшін, сөйлескені үшін, аулаға шыққаны үшін. Қадағалаушы ұрады, сурет ұстазы ұрады, шумер тілі ұстазы ұрады, қақпашы ұрады.

Бала күйзеліске түсіп, оқуды тастағысы да келеді, бірақ оның орнына шешім ойлап тауып, әкесіне ұсынады. Әкесі ұстазды түскі асқа шақырады, құрметті орынға отырғызады, тамақтандырады, ішкізеді, жаңа киім кигізеді және жүзік табыстайды. Ұстаз мұндай салмақты құрмет белгілерін алған соң, шәкіртті сыныптағы ең үздік деп лезде жариялап, оған жарқын болашақ уәде етеді. Алайда шәкірттің ақыл тауып, іске кіріскені туралы автор хабарламайды.

Сэмюэл Ной Крамер поэманың толық мәтінін 1949 жылы оқып шықты. Поэма, бүгінше айтқанда, мектеп бағдарламасының бір бөлігіне айналды: оны дауыстап оқыған, көшіріп жазған, жатқа үйренген. Сірә, пара берудің зияны туралы өсиет ретінде емес, қоғамдық институттардың қалай жұмыс істейтіні жөніндегі құрал ретінде. Үздік саналу үшін үздік болудың қажеті жоқ, байланысың болып, қажет жерден дер кезінде майлай білсең жеткілікті: төрт мың жыл өтсе де, меритократиялық деп аталатын жүйелердің мәні өзгерген жоқ