Ашық сақтаудағы 1980-жылдардың бейресми өнері және кураторлық ойға сын
«Гараж» мұражайы ашық қор жаңа маусымын «1980-жылдар жиілігіндегі өнер» жобасымен ашты, жоба 23 қыркүйекке дейін жалғасады.
Экскурсияға бармадым, достарыммен сөйлесіп қана отырдым, бірақ бұл маған кураторлық ойды талдауға кедергі болмайды.
Біріншіден, бұл көрме емес, мұражай коллекциясының бір бөлігін ашық қор аясында уақытша көрсету форматы екенін ескерсек, дәуірдің қайта жаңғыртылуын күту қате болар, оның кейбір іздерін ғана көруге дайын болыңыздар. Хронологияға келсек, түсінуімше, сексенінші жылдар екі жаққа да созылған: жетпісінші жылдардың ортасына да, тоқсаныншы жылдардың ортасына да дейін. Сол кездегі қазіргі заманғы өнердің жай-күйін билік пен суретшілердің қарама-қайшылығымен емес, медиа-астыртын орта ретінде сипаттайды: рок-музыкадан бастап поп-мәдениетке дейін, ресми студиялармен қатар жүретін студиялар мен өз жұлдыздарына дейінгі әдеттегі жиынтықпен. Осы тұстан Соловьевтің «Ассасы», ленинградтық «Жаңа композиторлар» және Алейниковтер ағайындылардың параллель киносы туындайды.
Бірақ. Нонконформизм жалпы көркемдік ортаға және өмір салтына саяды да, елеулі идеялық мазмұннан да, қандай да бір қақтығыстан да айырылып қалады. Тіпті кураторлардың «бульдозерлер заманы өтті» деген сөзін де естуге болады. Осы логикамен қарасақ, алуан түрлі тараулардан құралған жинақ сағынышқа толы богемалық шежіреге айналады. Сипатталып отырған кезеңде мемлекеттің бейресми өнерге тікелей күш көрсетуі тоқтап, енді стендтегі тесік үшін немесе ВДНХ-дағы акция үшін бостандықпен ғана емес, тіпті жұмыспен де жауап бермейтін болса, онда бұрынғы ым-ишаралар да басқаша көрініп, басқаша оқылады. Қатер мен тікелей қауіп айтылған ойдың бір бөлігі болған еді, ал сол қысым болмаса, адам көп жиналатын жердің ортасындағы ұядағы отырыстар тек өз ортасының көңіл көтеруі болып қабылданады. Қазіргі заманғы өнердің басым бөлігі қазір қалай болса, дәл солай.
Экспозицияның мағыналық орталықтарының бірі дәл осы: кейін «Гнездо» тобына айналған Донской, Рошаль және Скерсис тобының «Рухты басып шығару» акциясын қайта жаңғырту. Сексенінші жылдарға кірудің ең ерте нүктесі шығар, өйткені ең танымал басып шығару 1975 жылғы қыркүйекте ВДНХ-дағы «Мәдениет үйі» павильонында өткен. Міне, Хохловский тұйығындағы сквоттары мен Фурманныйдағы шеберханалары бар 1975 жылғы Мәскеуден жоба Ленинградқа аттанады: ТЭИИ, «Нөл объект», Воинов көшесіндегі «Асса» галереясы, «Жаңа суретшілер», «Жаңа композиторлар».
Ашық қорда бұрын көрсетілгендердің ішіндегі ең жарқыны болмай шыққан сияқты. Ең сипатты және менің сезімдеріме ең сәйкес келетіні: 80-жылдардағы бейресми өнер батыл қарсылық рухында емес, суретшілердің өз дәуірінің медиа-толқынына сіңісу тарихы ретінде көрсетіледі, олар сол толқынмен әрі қарай жүзіп кетеді. Ал өнер мен зиялы қауым өмірінің араласуы өте таныс мәскеулік құбылыс, егер кураторлар «кім кіммен дос болды, кім не тыңдады, қайда жиналды және камераға қалай түсті» деген мәліметтермен өнер нысандарын әдейі әжуалап, жылтырақ себіп қойған болса, күлкілі болар еді. Сөйтіп, сексенінші жылдарда журналдың ханымдары қабылдауы үшін үйретілген, богемаланған нонконформизмге тап боламыз.
Жалпы, бульдозерлер заманы өтіп жатса, логика бойынша танктер заманы келе ме, әлде мәдениет үйінің алдындағы қант мақтасы бар дөңгелекті арбалар заманы ма?
