Фёдор Кузьмич ақсақал және І Александр император: бір адам болғаны жайлы нұсқа, тарихшылардың пікірлері және Шіркеу ұстанымы
Томскідегі мурал: онда әулие Томск Феодоры, ол сондай-ақ Фёдор Кузьмич ақсақал ретінде белгілі, және І Александр император бейнеленген, көпшілік оларды бір адам деп санайды. Мен де солай ойлауға бейіммін.
Фёдор Кузьмич атанған адам 1836 жылы Пермь губерниясында пайда болды, туған-туысын білмейтін қаңғыбас ретінде қамшымен жазаланып, Сібірге жер аударылды. Соңғы жылдарын Томск маңында көпес Хромовтың үйінде өткізіп, 1864 жылы 20 қаңтарда қайтыс болды. Бұл ақсақал 1825 жылы Таганрогта өлімін қолдан жасап шыққан І Александр императордың өзі деген қауесет ақсақал тірі кезінде-ақ тарады.
Бұл қауесеттің қаншалықты байыпты қабылданғанына келсек, Шильдер І Александр туралы төрт томдық еңбегінде Фёдор Кузьмич жайында жазғанда, бір адам болғанын растамайды, бірақ бұл нұсқаны өте ықтимал деп санайды. Екінші жағынан, ұлы князь Николай Михайлович «І Александр императордың Сібірде қайтыс болуы туралы аңыз» еңбегінде император мен киелі ақсақал бір адам екенін теріске шығарады, ол үшін Таганрогтағы І Александрдың ауруы мен өлімі туралы құжаттарға сүйенеді, әулет мүшесі ретінде оларға қолы жететін.
Бір адам болғанын қорғаушылардың ірілерінен Константин Кудряшовты және оның 1920 жылдардағы «І Александр және Фёдор Козьмич құпиясы» кітабын, сондай-ақ князь Владимир Барятинскийдің «Патшалық мистик (І Александр император - Феодор Козьмич)» зерттеуін еске алу керек.
Жалпы, Лев Толстой да бұл тақырыпты назардан тыс қалдырған жоқ. «Фёдор Кузьмич ақсақалдың өлімнен кейінгі жазбалары» атты аяқталмаған повесінде ол ақсақал мен император бір адам деген пікірмен келіседі. Оның үстіне, онда ақсақалдың өзі мойындайды:
Бұл адам мен едім, менің қосарым болды... Мен - Бірінші Александрмын
Ал академиялық дәстүрде екі ұлы адамның бірлігі көбіне теріске шығарылады. Тарихшылар Таганрогтағы өлімді шексіз мәртебелі денені ашу хаттамасымен, лейб-медиктердің қағаздарымен, Елизавета Алексеевна императрицаның хаттарымен және көптеген куәгерлердің айғақтарымен растайды. Дегенмен хаттама қарама-қайшы, табытты Петербургке жабық күйінде алып барды, ал ақсақал білімді болып, сарай өмірін білген деп қарсы дәлел келтіретін ғалымдар да бар.
Қызығы, І Александрдың өмірбаяншылары мәселені ашық қалдырады, мысалы, Андрей Сахаров екі жақтың дәлелдерін егжей-тегжейлі талдайды және кейбір қызық сәттерге назар аударады, айталық, ашу хаттамаларының шатасуына және ресми рәсімдердің асығыс жасалуына, жерлеудегі быламыққа, ең бастысы, патша Таганрогта әлі тірі әрі сау кезінде жақындарының, императрицаның, генерал-адъютант Волконскийдің және лейб-медик Виллидің күнделіктеріндегі үндестікке.
2015 жылы Ресей графологиялық қоғамының президенті Светлана Семёнова І Александр мен ақсақалдың қолтаңбасы сәйкес келеді деп мәлімдеді. Бұл тұжырымға менің сұрақтарым бар, өйткені әдістеме мен тәуелсіз тексеру жарияланған жоқ. Ертерек, 1995 жылы Томскідегі Богородица-Алексеев монастырында қазба жұмыстары кезінде ақсақалдың табыты табылды, бірақ онда бас сүйегі және бір жамбас сүйегі жоқ еді, ДНК үшін үлгілер алынды, алайда Романовтардың сүйектерімен салыстырмалы генетикалық талдау ешқашан жүргізілмеді.
1984 жылы ақсақал Сібір әулиелері кеңесінің құрамында әділ Феодор Томский ретінде әулиелер қатарына қосылды. 1995 жылдан бастап оның мүрдесі Богородица-Алексеев монастырында сақтаулы. Шіркеу оны әулие ретінде қастерлейді, бірақ І Александрмен ресми түрде теңестірмейді. Томск епархиясының жекелеген діни қызметкерлері аңызға жанашырлық білдіреді.
Ал Ресей Императорлық Үйінің кеңсесі ақсақал Фёдор Кузьмич пен І Александр бөлек адамдар деп жария түрде мәлімдеген. Бірақ императорлық отбасында ақсақалды құрметтегені, расталмаған деректер бойынша әулеттің бірнеше мүшесінің онымен жақын қарым-қатынасы мен хат алмасқаны белгілі екенін, ІІ Николайдың ақсақалдың бейіті мен кельясына барғанын айтпағанның өзінде, ұмытпау керек
