Қазақ ақыны Жамбыл өте кеш даңққа бөленді, танымал болғанда ол қартайып қалған еді, бұл 1936 жыл болатын
Қазақ ақыны Жамбыл өте кеш даңққа бөленді, танымал болғанда ол қартайып қалған еді, бұл 1936 жыл болатын. Бұған дейін ол туралы мүлде ешқандай мәлімет болмады деп айтуға келмес: Жамбыл Жабаев үлкен отбасының ортасында өмір сүрді және, айтушылардың сөзіне қарағанда, Ұлы жүздің Шапырашты руынан шыққан көрнекті ақын, өз руындағы көптеген жыр жарыстарының жеңімпазы болған. Қалай болғанда да, Жамбыл алғаш рет көпшілік алдына 1936 жылғы мамырда Мәскеуде өткен қазақ өнері мен әдебиетінің онкүндігі кезінде шықты.
Кеңес Одағын кеңестік Қазақстанның мәдени жетістіктерімен таныстыру үшін Мәскеуге 200 әртіс, музыкант, суретші және әдебиетші кірген зор делегация келді. Солардың арасында Жамбыл да болды. Замандастардың осы сапар туралы естеліктерінде Қазақ АКСР-ының өлкелік комитетінің бірінші хатшысы Левон Мирзоян мәдениет шенеуніктеріне қазақ жері даңқты ақындардың арасынан бүкіл КСРО-ға әйгілі болған қарт дағыстандық ақын Сүлейман Гасанбековтей құрметті біреуді табуды «ұсынды» дейді.
Кейбір деректерге қарағанда, ешкімге белгісіз, немесе кем дегенде аз танымал Жамбыл кедей, ақын және өте қарт адам болған. 1936 жылы оған 90 жас толды, ал Гасанбековке тек 67. Айқын артықшылық! Домбырасы бар харизмалы қария дала республикасының өкілі рөліне ғажайып үйлесімді келді, оның Мәскеу көпшілігі алдында пайда болуы шынымен де сенсация болды.
Әрине, сапардың алдында қыруар дайындық жүрді: Жамбылдың өлеңдері жазылып алынды, аударылды және басылып шықты. Жаман тілділер сол кезде-ақ қарапайым қарттың өлеңдерін Қазақстанның ең көрнекті жас ақындарының «жазып алып, аударуы» тегін емес деп сөйлей бастады. Мен бұл болжамдарды қайталанбас ақын және, менің ойымша, тамаша адам Жамбыл туралы әңгімемнің сыртында қалдырғанды жөн көрер едім.
Ақсақалдың қолында музыкалық аспабы, сау санасы және жанды тілімен егде жасқа дейін жеткені өзі-ақ үлкен құрметке лайық.
Әкімшілік ресурстың көмегінсіз болмағанымен (бірақ бұдан ол аз лайық бола ма?) Жамбыл бірден бүкіл халықтың сүйіктісіне және бүкілодақтық атақтыға ғана емес, көпұлтты кеңестер елінің халықаралық аренадағы визиттік карточкасына айналды.
Алайда қыңыр қария ұшы-қиырсыз хаттамалық шаралардан бас тартып, Алматы маңындағы өз мүлкінде оңашаланғанды жөн көрді. Оны көп басты, бұрын болуынан хабарсыз тілдерге аударды. Үкімет Жамбылға халықаралық делегацияларды қабылдайтын резиденция тұрғызды: қазіргі заман үшін де сәнді он бір бөлмелі (қателеспесем) үй шетелдік қонақтарға, журналистерге, талантының тұрпайы емес жанкүйерлеріне және басқа республикалардан келген ресми тұлғаларға әсер етуге тиіс еді: қараңыз, кеңес халқы өз ақындарын қандай құрметпен құрметтейді! Солай болды да, бірақ көнбейтін Жамбылдың жаңа сарайда тұрудан бас тартқанын, ал қарапайым түрде ауланың ортасына шағын киіз үй тігуді өтінгенін, өзі сонда тұрып, аз нәрсеге қанағат етіп, шығарма шығарғанын аз адам білді. Қонақтар келгенде, әрине, ол киіз үйден шығып, оны бай кестелі шапанға орап, үйдің бір бөлмесіне отырғызатын.
Жұмысқа келер болсақ, Жамбылға бір топ хатшы тағайындалды, олардың бәрі болашақта қазақ әдебиетінің ірі өкілдері болады. Мен оның жиі атына міп, иығына мылтығын асып, Кастек тауларының шатқалына қарай, зейінді кеңесшілері мен көмекшілерінен қашып шаба жөнелетінін, ал олардың далада жүгіріп жүріп, Қазақстанның бірінші ақынын ұстайтынын айтқан әңгіме естідім.
Мені Жамбылмен көп нәрсе байланыстырады, және оның өмірбаянында әлі де көптеген ақтаңдақтар мен айтылмай қалған сөздер қалса да, ол бүкіл бір ғасырды бастан кешірген, туған жерін шын жүректен сүйген, екі дәуірдің барлық ауыртпалығын көтерген, даңққа бөленсе де, сенімдері мен тәртіптеріне сатқындық жасамаған ерекше адам болды. Және, әрине, осы күндері мен Жамбылдың соғыста ұлынан айырылған ақынның қоршау жылдарында жазған және бүгінге дейін шынайы әрі жанды естілетін «Ленинградтық өренім» деген өткір жырын еске алмай тұра алмаймын.
Көңіл-күй үшін Жамбылдың өмірі туралы кадрлар: https://www.youtube.com/watch?v=VoND_7od24Q
