Asia Times журналисі Габриэль Онрада жазуынша, қытайлық спутникті орбитада қосымша жанармаймен толтыру туралы хабарлар АҚШ пен Қытайдың ғарыштағы бәсекесін өршіткен

Asia Times журналисі Габриэль Онрада жазуынша, қытайлық спутникті орбитада қосымша жанармаймен толтыру туралы хабарлар АҚШ пен Қытайдың ғарыштағы бәсекесін өршіткен. Қыркүйекте Гонконгтағы South China Morning Post газеті қытайлық зерттеушілер биік орбитадағы навигациялық спутникті тұңғыш рет жанармаймен толтырғанын мәлімдегенін жазды. Сонымен бірге орбиталық бақылау деректері бұл операцияның болғанының өзіне күмән келтіреді.

Терең ғарышты зерттеу зертханасы мен Қытай ғылым академиясының зерттеулері бойынша, 2025 жылдың ақпанында «Шицзянь-25» қызмет көрсетуші аппараты «Бэйдоу-2 G7» спутниге 142 килограмм жанармай берді және оның жұмыс мерзімін сегіз жылға ұзартты. «Бэйдоу» деп американдық GPS жүйесімен бірдей міндеттерді орындайтын қытайлық спутниктік навигация жүйесін атайды. Алайда АҚШ Ғарыш күштері жинайтын деректер мәлімделген түйісуге қайшы келеді. Тәуелсіз астрофизик Джонатан Макдауэлл 2025 жылдың басында екі аппарат та геостационар орбитада бір-бірінен шамамен он градус бойлық қашықтықта болғанын атап өтті. Макдауэлл, бақылау желілері нысандарды шатастырмаса, мұндай дрейфте байқалмаған түйісу физикалық тұрғыдан екіталай деген қорытындыға келді.

Сарапшылар жанармай толтырудың әскерилер үшін неліктен маңызды екенін түсіндіреді. Пол Шиманский мен Калоджеро Бонасия Proceedings журналына арнаған мақаласында 15 жылға есептелген спутник жанармайды тек орбитаны ұстап тұру және қызмет соңында оны шығарып жіберу үшін ғана алып жүретінін жазады. Жалтару маневрлері бұл қорды тез жұмсайды. Сондықтан қарсылас тек ұстап алуды имитациялап, соның салдарынан бөтен спутникті жанармай шығындауға және қызмет мерзімін қысқартуға мәжбүр ете алады. Қосымша жанармаймен толтыру бұл шектеуді алып тастайды. Novaspace аналитикалық компаниясының пайымынша, жанармай толтырылатын әскери аппараттар орбитасын жиі және болжап болмайтындай өзгерте алады, бақылаудан жалтарады және бөтен спутниктерді жақыннан тексеруді жүргізеді.

Қытай «Шицзянь» сериялы аппараттарды қазірдің өзінде сынап жатыр, бұл сөз аудармада «практика» дегенді білдіреді. Джеймстаун қорының аналитигі Арран Хоуп «Шицзянь-21» спутнигі жұмыс істемейтін «Бэйдоу» спутнигін ұстап алып, оны 3000 километрге, көму орбитасына сүйреп апарғанын еске салады. Неғұрлым жаңа «Шицзянь-25» жасанды интеллект элементтері бар роботталған қолмен жабдықталған. Әскери аналитик Алан Даггер ғарышты «сұр аймақ» деп атайды, яғни мемлекеттер ашық соғыс шегінен төмен әрекет ететін және тараптардың ниеті мен жауапкершілігін анықтау қиын қарама-қайшылық кеңістігі.

АҚШ та орбиталық текетіреске дайындалып жатыр. Америкалық әскерилер жердегі радиоэлектрондық басу құралдарын орналастырып, ұшқышсыз ғарыш ұшақтарын әзірлеуде. 2025 жылдың қыркүйегінде АҚШ пен Ұлыбританияның аппараттары орбитада қытайлық «Шиянь-12-01» спутнигінің жанында бірлесіп маневр жасады. Мақала авторы жанармай толтырумен ұзақ маневр жасауды бірінші игерген мемлекет Жердегі ұрыс қимылдары басталмай тұрып-ақ орбитадағы текетірес ережелерін белгілейді деп есептейді.