Өрлеу

Өрлеу. Орыс мұражайындағы Карл Брюллов шығармашылығының кең ауқымды ретроспективасын көргенде туатын басты ойлардың бірі осы болуы керек. Әрі бұл көрерменнің өз өрлеуі де, орыс өнерінің Брюллов дәрежесіне көтерілуі де: Брюллов біздің алғашқы ұлы суреткеріміз болды және әлемге мойындатты. Әрине, бұл Карл Брюлловтың жеке өрлеуі де: Помпейден Голгофасына, храм суреттеріне, соның ішінде Исаак соборының плафонына дейін. Бұл Брюлловтың соңғы ұлы жұмысы әрі іс жүзінде тағдырына өлімші болды: осынау алып жобаның үстінде жалғыз жұмыс істеп, денсаулығын шайқалтқан суретші енді қалпына келе алмады.

Жарқырап тұрған ұлы «Помпейдің соңғы күнін» тамашалауға көтеріле салысымен (картина жаңа ғана реставрациядан өткені көрініп тұр), Брюллов шығармашылық жолының толық хронологиясы бірден ашыла бастайды. Бірнеше залға жүз алпыс кескіндеме мен екі жүз елу шақты акварель сыйған. Әрине, мұнда мектеп қабырғасынан белгілі хрестоматиялық «Салт атты әйел», «А.К. Толстойдың портреті», «Итальяндық таң» бар. Мұнда драмалы «Псковты қоршау» мен «Инес де Кастроның өлімі» де тұр. Князьдардың, сұлулардың, аптерлер мен актрисалардың, суретшілер мен ақындардың көптеген портреттері, тарихи сюжеттер, отбасылық идиллиялар да бар.

Жоғары көтеріліп бара жатқандай сезім үнемі бірге жүреді. Әйтпесе ше: залдардың едені бірнеше метрге көтерілген, картиналарға бетпе-бет дерлік қарауға болсын деген. Солай бола тұрса да, экспозицияны бас көтермей, жоғары қарамай өтіп шығуға болады деп айта алмаймын.

Таңдалған ашық жасыл, теңіз түсіне келсек, әрине, сұрақ туындамай қоймайды. Неліктен дәл осындай шешім қабылданғанын түсініп көрейік. Ықтимал, картиналардың басым гаммасы, яғни қоңыр-қызыл реңкі, академиялық залдарға жалғасып жатқан Михайлов сарайы залдары қабырғаларының шараптай түсімен қабаттасқандықтан болар. Иә, көрмені (бұл өте сирек болатын жәйт) мұражайдың негізгі экспозициясына енгізіп, басты ғимаратқа орналастырған, бұл кеңістікті безендіруге белгілі бір шектеулер қойды. Сондықтан қызылға қарама-қарсы жасыл түс: қыш түсті қабырғаларға тығыз ілінген жүздеген күңгірт кенепті бөліп көрсету үшін.

Төбелердің биіктігі тіпті ең үлкен жұмыстарды да сәтті орналастыруға мүмкіндік берді. Тек Исаак соборының орталық күмбезі плафонының алғашқы композициясына арналған топ, періштелері бар Мирликиялық Әулие Николай көрерменге қисайтып қойылған, дегенмен мұндай қырынан суретке қарау да өте ыңғайлы