Гүлдер. Сұлулық символы» көрмесі Кадашёвская жағалауындағы Третьяков галереясында 18 қазанға дейін

Кадашёвская жағалауындағы Третьяков галереясында «Гүлдер. Сұлулық рәмізі» деген әсерлі көрме көп дабыра шығармай өтіп жатыр. Ол түгелдей орыс өнеріндегі гүлдердің орнына арналған.

Көрмені Крамскойдың 1884 жылғы «Гүл шоғы. Флокстары» ашады. Бұл оның мұрасындағы жалғыз таза гүл натюрморты. Қасында Левитанның көпшілікке аз таныс натюрморттары мен бұрын ешқашан көрсетілмеген Софья Кувшинникованың «Бақ гүлдерінің шоғы» тұр. Дәл сол Кувшинникова туралы Чехов «Попрыгуньяны» жазып, ренжіген Левитанмен араздасып қалған еді.

Экспозиция гүл принципі бойынша құрылған, әр күлте орыс суретшілерінің картиналарындағы гүлдердің жаңа бір кейпін ашады. Гүл әлі тек бір бөлшек болып жүрген жылжымалылар этюдынан, букет түс пен мазоқты сынаудың негізіне айналатын нысансыздыққа дейін: натюрморттағы гүлдер, пейзаждағы гүлдер, гүлді портрет, интерьердегі гүлдер, модернің фарфоры мен шынысындағы гүлдер, ақырында Третьяковтар отбасының фотосуреттеріндегі гүлдер.

Жинақталған жүзден астам елу шығарма тақырыпты басынан бастап толық ашады. Онда кеңінен белгілі есімдер мен полотнолар ғана емес, қорлардан сирек шығатын дүниелер де бар, мысалы, Жуковскийдің көптеген, дерлік сериялық интерьерлері мен Крачковскийдің пейзаждары. Крачковский поляк тектес академист, барон Клодтың шәкірті, тоқсаныншы жылдары Қырымға жиі барып, император сарайының тапсырысымен Ливадияны, Массандраны және Ореандыны салған. 1902 жылы Өнерді көтермелеу қоғамының залдарындағы дербес көрмесінде II Николай бірден бірнеше туындыны сатып алды, олар император III Александр мұражайының жинағына өтті. Көктен жұлдыз алмаған бұл суретші көптеген дарынды замандастарының түсіне де кірмеген коммерциялық табыстың шыңына бірден шықты.

Коровинге «Ноктюрн» бөлінген, Гончароваға тұтас бір қабырға берілген. Жұмыстардың бір бөлігі авторлары бойынша емес, түсі бойынша топтастырылған: натюрморт залында көк пен күлгін араласқан сары түс басым. «Бубновый валет» көзге әсемдігі кем көрінетін шайқурай, агава, кактустармен көрсетілген.

Қасынан оңай өтіп кететіндерден: Грабарьдың хризантемалы натюрморты, техникасы сенімсіздік тудыратындай шебер, Гончарованың Ламановаға арналған мата эскиздері, Елена Бебутова, жалғыз Владимир Яковлев пен Ирина Затуловскаяның жауап жұмысы, Лентулов «Астралары», Сарьян «Глициниялары», Удальцов, Осмеркин, Вятка мұражайынан келген дүниелері бар Исупов. Сақтаушылар мен кураторлар маңызды есімдердің тура хрестоматиясын жасады: Сапунов, Судейкин, Головин, Поленова, Якунчикова-Вебер.

Қарапайым хризантемалар сияқты көрінгенмен, Игорь Грабарьдың дәл осы картинасын дивизионизм, яғни түстерді бөлудің ғылыми әдісі туралы сөздік мақалаға қоюға болады. Натюрморт темпера мен пастельмен, дивизионистік үлгідегі бедерлі мазоқтармен жазылған: жақыннан беті шағылысқа бөлшектеніп кетеді, алыстан інжу тәрізді тұтасады, ал көгілдір рефлекстегі сары гүлдер жасылға бой ұрады. Коллекционер Владимир Гиршман оған Грабарь сол кезге дейін кез келген жұмысы үшін алғаннан көп төледі.

Немесе Гончарованың 1907-1908 жылдары жазылған лалагүлді автопортреті. Ол кезде суретші мүсін бөлімінен живопись бөліміне енді ғана өткен, оны пішінді түс үшін тастауға Ларионов көндірген болатын. Бұл жұмыс салондық нәзік әйелдік стереотипін бұзып, суретшіні нәзік музадан еңбекқор шығармашыға, ал сынғыш лалагүлдерді бүлікшіл авангард өнерінің символына айналдырады.

Көрме дауысты емес, бірақ әсерге бай, ең бастысы, танысуларға мен ашылуларға толы, ойлана әрі онтологиялық тұрғыдан жиналған. Мәні жағынан ерекше идея айтпаса да, өз тақырыбы, гүлдердің өнердегі орны туралы өте сапалы әңгімелейді. 18 қазанға дейін жұмыс істейді.