Орсе мұражайындағы «Мэри Кассат. Тәуелсіз» көрмесі суретшінің қайтыс болғанына жүз жыл толуына орай

Орсе мұражайында «Мэри Кассат. Тәуелсіз» көрмесі өтіп жатыр, ол суретшінің қайтыс болғанына жүз жыл толған жылға арналған. Жүз жыл ішінде бұл Кассаттың француз ұлттық мұражайындағы алғашқы ірі ретроспективасы болып отырғаны таңғаларлық.

Мэри Кассат 1844 жылы АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Аллегени-Ситиде дүниеге келген. Ол Пенсильвания бейнелеу өнері академиясында оқыды, ал 1866 жылы Парижге көшіп барып, Жан Леон Жеромнан жеке сабақ алды.

Кассат оның жайында жиі айтылатындай өте бай отбасынан шыққан жоқ. Ата-анасы мен ағасы шаруасын өрге бастырды, бірақ байлығы онша зор болмады, өздері де жомарттығымен ерекшеленбейтін. Мэридің өзі де отбасының қарамағында тұрғысы келмеді. Сондықтан ол табыс үшін тапсырыспен портрет сала бастады.

Көрмеде оның анасының шамамен 1873 жылғы портреті тұр, ал оның жазуында ана қызына арналған натурщицаларға ақы төлеуден бас тартқаны айтылады. Яғни жұмсартып айтқанда, отбасы Мэридің дарынын онша қолдамаған.

Алайда бұл оның соншалықты жарқырап көрінуіне кедергі болған жоқ: Эдгар Дега оны импрессионистердің көрмелеріне қатысуға шақырды. 1879 жылдан бастап Кассат олармен бірге көрмеге қатысты. Оның үстіне ол осы қауымдастықтағы жалғыз американдық әйел болды. Осы кезге қарай оның өз шеберханасын жалдап, натурщицаларға өзі ақы төлей алатынына күмән қалған жоқ.

Негізінен Кассат өз заманының әйелдерін, қыздары мен қыздарын театрда, үйде, шай үстінде және балаларымен бірге салды. Ұйымдастырушылар Бостоннан оның «Шай ішу» картинасын, ал Вашингтондағы Ұлттық галереядан «Көк креслодағы қыз» картинасын алдырды. Бұл туындылар Еуропада дерлік көрсетілмеген.

Кассат пастель техникасында көп жұмыс істеді, баспа графикасымен айналысты, укиё-э әсерімен гравюралар жасады. Бір парақта құрғақ ине мен акватинта техникасын біріктірген өте қызықты жұмыстары бар.

1893 жылы Кассат Чикагодағы Дүниежүзілік көрменің Әйелдер павильонына арнап «Қазіргі заманғы әйел» атты зор қабырға панносын салды. Пано сақталмаған, ал Орсе мұражайы оның цифрлық қайта жасалған нұсқасын көрсетіп отыр.

1894 жылы Кассат Парижден солтүстікке қарай Уаза департаментіндегі Бофрен сарайын сатып алып, 1926 жылы қайтыс болғанға дейін сонда өмір сүрді.

Қызығы, суретші американдық коллекционерлерге кеңес беріп отырды, олардың арасында оның досы Луизина Хэвемейер де болды. 1915 жылы Кассат пен Хэвемейер Кассат отбасының қарсылығына қарамастан, Нью-Йорктегі Knoedler галереясында әйелдердің сайлау құқығын қолдауға арналған көрме өткізді.

Суретшінің жолын түсіну үшін оның әйелдердің азат болуын жақтағанын, бірақ жынысы үшін даңқталғысы келмегенін және сыншылардың айтуынша, мұнда өзіне тән бір түрлі гетто көргенін білу маңызды. Көрме экспозициясы Кассаттың әйелдер арасындағы ұлы суретші ғана емес, ешқандай ескертпесіз ұлы суретші болғанын растайды. Менің ойымша, Орсе мұражайының бұл жобасын күздің ең әдемі көрмелерінің бірі деп атауға толық хақы бар.