Археологиялық әдістердің ішінде көпшілік әдетте естімейтін, бірақ ең нәзіктерінің бірі бар: ол палинологиялық талдау
Археологиялық әдістердің ішінде көпшілік әдетте естімейтін, бірақ ең нәзіктерінің бірі бүгіп жатыр: ол палинологиялық талдау. Бұл әдіс өсімдік тозаңын зерттейді. Мөлшері миллиметрдің мыңнан бір бөлігіндей микроскопиялық түйіршіктер гүлдеген ағаштар мен шөптерден миллиардтап ұшып түсіп, жерге, суға, жануарлардың жүніне, адамдардың киіміне, кез келген жабысқақ бетке қонады да, уақыттың, географияның және климаттың маңызды куәсіне айналады. Тозаңның археологиялық дерек ретіндегі басты артықшылығы ғажайып сақталуында. Түйіршіктің сыртқы қабықшасы, экзина, мыңдаған, тіпті ондаған мың жыл бойы ыдырамайтын спорополленин биополимерінен тұрады. Өсімдіктің әр тұқымдасының түйіршік бетінің өзіне ғана тән, тануға болатын өрнегі бар, ал үйретілген палинолог сынаманың құрамына қарап, белгілі бір сәтте бірнеше километр радиуста қандай өсімдіктер өскенін анықтайды.
Әдістің қолданылу аясы көрінгеннен кең. Палинология шымтезек бағандары мен көл шөгінділері арқылы көне дәуірлердің климаты мен өсімдік жамылғысын қайта құрады. Ол неолит мекендеріндегі балаларды немен қоректендіргенін құмыралардағы тозаңға қарап анықтайды. Мұзда сақталған Этци мумиясының киімінен табылған тозаң оның өмірінің соңғы күндерінде Альпінің қандай аңғарларымен жүргенін көрсетті. Сот тәжірибесінде палинология күдіктінің қылмыс болған жерде болған-болмағанын анықтауға көмектеседі, өйткені киімдегі тозаңның құрамы әр жер мен әр маусым үшін бірегей. Археологияда оны «қайда?» деген сұраққа басқа ешбір жолмен жауап табу мүмкін болмаған кезде қолданады. Молекулалық талдау заттың немеден жасалғанын айтады, изотоптар шикізаттың қайдан келгенін көрсетеді, ал тозаң заттың ландшафттың нақты қай нүктесінде ашық ауада болғанын хабарлайды.
Жақында келген мысал: Страсбург университетінің Армель Шарье басқаратын тобының Frontiers in Materials журналында жарияланған және Archaeology Magazine басылымында 27 сәуірде сипатталған жұмысы. Топ Хорватия жағалауынан табылған, жасы 2200 жыл болатын рим кемесін зерттеді. Корпусқа шайыр жағылған: жартылай таза қарағай шайыры, жартылай гректер zopissa деп атаған шайыр мен бал мұнының қоспасы. Химиялық талдау кеменің әртүрлі бөліктеріндегі жабын құрамының кей жерлерде бірдей екенін көрсетті, яғни алғашқы жабынды кейінгі жөндеулерден тек молекулалық әдіспен ажырату мүмкін емес. Сонда зерттеушілер шайыр жағылған сәтте ыстық шайырда қалып қойған тозаңды бөліп алды. Қарлығаш пен ортаңғы бөлік бір тозаң спектрін берді, ал мұрындағы үш жамау үш түрлі спектр берді, олар бір-бірінен де, қалған жабыннан да өзгеше. Бұл кеменің қызмет барысында Жерорта теңізі мен Адриатика жағалауының әртүрлі нүктелерінде кемінде төрт жөндеу аялдамасынан өткенін білдіреді. Осылайша жиырма екі ғасыр бұрын шайырға жабысқан тозаң өзіндік кеме журналының жазбасына айналды
