Пушкиннің «Лукулл өлімі» өлеңі және Уваровтың Шереметев мұрасына көз тігуі

Сергей Семенович Уваров, археология мен ежелгі грек әдебиеті бойынша еңбектер жариялаған және Императорлық ғылым академиясының президенті дәрежесіне дейін көтерілген, өте қарама-қайшы адам болатын. Ғалым мен ойшылдан жиренішті арсыздықты, қулық-сұмдықты, ұрлықты және ұсақ-түйек сараңдықты кім күтер дейсіз? Алайда Соловьев Уваров жасай алмайтын бірде-бір пасықтық болмағанын еске алады.

Бізге ол ең алдымен өзінің қызғаншақ қаныпезерлігімен және қара күйе жалаған өршіл өсегімен Пушкиннің өмірін біраз уытқан адам ретінде қызықты. Пушкиннің «Современнигі» екінші дүркін цензураға тап болғаны дәл Уваровтың қулық-сұмдығының салдары. Алайда Александр Сергеевич өзіне жасалған сұмдықты жауапсыз қалдырмады: өз дарынымен Уваровты мәңгілікке масқаралап тынды.

«Лукуллдың өлімі» атты белгілі өлеңінде Пушкин жас байдың сараң мұрагерінің өзінің әлі өле қоймаған алыс туысының мал-мүлкін бөлісуге кіріскен жиіркенішті көрінісін суреттейді. Бұл шынында да масқара болған Уваровқа тікелей меңзеу: ол науқастанған Шереметевтің мүлкін мөрлеп, ашқарақтықпен қолға түсіріп жатқан еді. Белгілі болғандай, ертегідей бай Шереметевтің тікелей мұрагерлері болмаған, ал Уваров оның немере қарындасының күйеуі болатын. Қауіпті ауру ғажайып түрде басылып, Шереметев жазылып шыққанда, Уваров өте ыңғайсыз жағдайда қалды.

Өлеңде Уваровтың өміріндегі басқа да жағымсыз жайттар бар: «Әйелімді алдамаймын, ұрлауды да ұмытамын, қазыналық отынды!» Бұл жолдар Уваровтың мансабының басына, академия ғимараттарын жылытуға бөлінген отынды сатып отырған кезіне меңзейді.

Бүкіл ақсүйектер ортасы мардымсыз мұрагерден Уваровты танығанда, Пушкин Бенкендорфтың алдында түсініктеме беруге мәжбүр болды. Ақын таңырқай отырып, Уваров пен «сараң сіркеқабақтың, қазыналық отынды ұрлайтын жәдігөйдің, әйеліне жалған есеп-шот ұсынатын, атақты ақсүйектердің үйлерінде күтуші болып алған жағымпаздың» арасында қандай ортақтық бар екенін сұрады.