Роден мен Бальзакқа арналған ескерткіш, жалаңаш этюдтен 1898 жылғы Салондағы жанжалға дейін

Бальзакқа арналған әйгілі ескерткіш үстінде жұмыс істегенде, жиі пішінсіз ұсқынсыздық деп аталатын бұл ескерткішке Огюст Роден бірнеше модель мен эскиз жасаған. Солардың ішінде жалаңаш натураның мына этюді бар. Роденнен басқа, Бальзакты мұндай күйде ешкім көрмеген болар. Классикке арналған ескерткішті Роден алғашында дәл осындай етіп ойлаған.

1880 жылы Францияда Дюма-әкеге арналған ескерткішке жазылу арқылы қаражат жинау жарияланғанда, Эмиль Золя «Фигарода» ашуланып: елде француз әдебиетін дәріптеген, отыз жыл бұрын қайтыс болған Бальзакқа әлі күнге бірде-бір ескерткіш жоқ, деп жазды. Дюма ескерткішіне жүз франк берсе, Бальзак ескерткішіне мың франк беруге дайын екенін мәлімдеді. Шынында да, 1891 жылы Золя әдебиетшілер қоғамының ықпалды президенті лауазымын иеленгенде, Бальзактың есімін мәңгі есте қалдыруға қол жеткізді.

Рас, алғашында мүсінші Анри Шапюдің жобасы таңдалды. Ол отырған жазушы мен оған айна ұсынып тұрған Ақиқат аллегориясын бейнелейтін эскиз ұсынды, сол айнадан жазушы жанынан өтіп бара жатқан Өмірді көреді. Бірақ Шапю сол 1891 жылы қайтыс болып, жобасын аяқтай алмады. Шапюдің тым шартты идеясын бағаламаған Золя ескерткішті Роденге сеніп тапсыру үшін бар ықпалын салды. Айтпақшы, Роденді ол «Еңбек» романында кедей мүсінші Мадо деген атпен шығарған.

Роденнің Бальзактың шығармашылығы мен мінезіне бойлап кіруі таңғаларлық болды: ол бальзактық жерлерді аралады, оның туыстарымен сөйлесті, ол туралы естеліктер мен хаттарын қайта оқыды, тіпті гипс модельде жазушының бейнесін шынайырақ беру үшін Бальзактың жеке тігіншісіне жазушы киген плащтың дәл өзіндей плащ тапсырыс берді.

Алдымен Роден жалаңаш модель жасады, сол әйгілі плащ иыққа тек содан кейін ғана жамылды.

Алайда 1898 жылы Роден өз туындысын Көркем өнер салонындағы көрмеде көпшілікке ұсынғанда, тек Әдебиетшілер қоғамы ғана емес, елдің барлық газеттері де мүсінге сынмен тап берді. Жанжалдан кейін мүсін бірнеше онжылдық бойы ұмытылып, Роденнің вилласында сақталды, Парижде оны тек 1939 жылы орнатты.