Британдық авторка өз аутизмін «Амели» фильмінен тапты, пост авторы күмәнданады
Жас британ авторының «Амели» фильмінің кейіпкерінен өзін танығанын оқыдым
Айтуынша, оған 20-дан сәл асқанда «аутизм» диагнозы қойылған, ал ата-анасы бұған сәбилігінен бері күдіктеніпті, өйткені оның достары болмаған және басқа балалардың неге олай жүретінін түсінбеген. Дәрігерлер аутизмнің типтік белгілерін іздеген, ал ол қыздар жиі бетперде киеді, нейротипті адамдардың мінез-құлқын көшіреді, сондықтан олардың аутизмі кеш байқалады дейді.
Ол өзін басқа фильмдерден де таныған екен, не деген жаңалық! Мысалы, Марго Тененбаумнан немесе Уэс Андерсонның «Толған ай патшалығындағы» Сьюзи Бишопидан. Бәлкім, бұл жай ғана кейіпкер болғысы келген құштарлық пен шамалы ұқсастықтарды зорлап тартқан шығар? Қараңдаршы, Гарри Поттер дәл мен ғой!
Бірақ Амели оның үшін әңгіменің ортасында тұрған алғашқы кейіпкер болды. Ол қасықтың крем-брюленің қабыршағын сындырғандағы дыбысын жақсы көреді, қолын астық қапқа сүңгітуді жақсы көреді, кинозалда жалт бұрылып көрермендердің жүзіне қарағанды жақсы көреді. Құдай-ау, қандай сирек кездесетін нәрсе! Ханым өзінің де кітап пен кино иісін жақсы көретінін айтады, қандай күтпеген жайт, өйткені қарапайым, әдеттегі, ақымақ сау адамдар кітап пен кино иісін жақсы көрмейді ғой. Тағы бір айтатыны, кинозалда попкорн шайнағанды көтере алмайды, міне, нейроөзгешелік деген осы!
Бастапқы титрларда кішкентай Амели алақанымен құлағын соғады, теңгені айналдырады, саусағымен бокалдың жиегін жүргізеді. Біздің авторымыз мұнда стимминг, яғни сезім мен эмоция тасқынымен күресуге көмектесетін қайталанбалы қимылдарды таныпты. Ересек Амелидің шамадан тыс жүктелуін оператор жұмысы да жеткізеді дейді: метрода кең бұрышты объектив пен күшейтілген дыбыс сенсорлық қысым сезімін тудырады.
Ол «Амелиді» алғаш рет он жыл бұрын көріпті, мен алдымен таңғалдым, бірақ кейін оның 1998 жылы туғанын көрдім, сондықтан негізінен қалыпты. Кембридждің екінші курсында, назар аударыңыз, Кембриджде диск көріп, бір кеште екі рет айналдырыпты, сосын одан шығармашылық серпін алуды ұйғарып, нейроөзгеше көрермендерге арнап кинокөрсетілімдер өткізе бастапты және ақыры өзінің аутизмі туралы кітап жазыпты. 19 жасар өзіне Шыны адам Амелиге айтқан сөзді айтқысы келеді екен: сенің сүйектерің шыныдан емес, сен өмірдің соққыларына төтеп бересің. Ал мен оған: тыныштық, егер 19 жасар қыз өзін Амелимен салыстырмаса, оның жүрегі жоқ екен деймін.
Айтпақшы, кейде Картман сияқты эсс-бургер синдромына тексерілген де артық емес, өйткені мұның бәрі сәнді бұзылыстарды таңу сияқты көрінуі мүмкін. Жеңілдік алу үшін емес, біз бәрібір әлеуметтік төлемдерге жету үшін жалған мүгедектік гүлденіп тұрған кейбір өңірлерде емеспіз ғой, өзіне айрықша адамның ореолын жамылу үшін, оған басқаша нәрсеге рұқсат етіледі немесе ашылады деп. Әлеуметтік желілерде бір сәтте «мен аутистпін, менде ДСГБ бар» дегендердің қалай көбейіп кеткенін еске түсіріңіз, он жыл бұрынғы «Арыстандағы асцендент» немесе ВКонтактедегі Майерс-Бриггс бойынша типтеу сияқты. Өйткені бұл бір жағынан белгілі бір ыңғайсыздықты түсіндіре алады, ал екінші жағынан жасырын данышпандыққа да меңзей алады, «Жаңбыр адамы» немесе би-би-сидің сериалындағы Шерлок рухында. Бірақ ол, айтпақшы, өзін жоғары функциялы социопат деп атаған, мен дереу өздерін социопатпыз деп, бұл сөздің лексикалық мағынасын да білмейтін ондаған адамды еске аламын. Немесе өзін дислексикпін деп атаған бір журналист-екілік тұтқыш, сауатсыздығы мен ақымақ қателіктерін солай түсіндірмек болған, ал мен оған жай ғана педагогикалық тәрбиесіздігін жасырғың келсе, дисграфияға сілтеме жаса деп сендірдім.
Сонымен, ирония мынада: диагнозды анықтау және жария ету бұл жағдайда кенет автордың маркетингтік қаптамасымен бірге келеді. «Симпсондар» сериясын еске түсіріңіз, онда баспа алдымен авторды сауалнама деректерінен жинайды, ал Лизадан, Бардан, директор Скиннерден, тіпті діни қызметкер Лавджойдан бір табысты жазушы шығады, бірақ кітапты бәрібір кейін Нил Гейман ұрлайды. Мұнда да солай: жеке жарақат, түсініксіздік, нәзік бейімділік, ұрпақ үні, жүрекке тиетін эсселер, бәрі қандай сауатты тоғысқан! Ал зумерша тек Амелиді ашқан ғой, «Екеу, мен және менің көлеңкем», «Жекпе-жек клубы», «Арман үшін реквием» немесе, ақыры, «Көктем» фильмін тауып алса, не болар екен?
