Александр Золотовицкий Чеховтың «Үш қарындасын» Таганка театрында қойды
Женовачтағы қалай болғаны есіңізде ме? Біздің заманда адамдар театрға не үшін барады? Қоршауға алынған қалада дастарқан жаюды тоқтатпайтын себеппен бірдей шығар, мүмкін. Өйткені жайылған дастарқан бізді сырттағылардан айыратын соңғы нәрсе.
Үстел қирап бара жатқан иеліктің ортасында тұр. Қандай сүйкімді пәтеріңіз бар! Құрылыс ағаш қалақтары, сым темірі шығып жатқан бетон сынықтары, қорғаныш торы, ал соның бәрінің ішінде гүлді ақ дастарқан. Декорация алғашқы реплика айтылмай тұрып-ақ бәрін айтып қояды.
Қыздар бірінен-бірі озып, көріксіз, таз Вершининге қарайды. Ол сымбатты немесе ақылды болғандықтан емес. Ол сонда, Мәскеуден келген. Оның тұрпайылығы мен сылбырлығы ұялтпайды: бастары жалпақ, әйелінің табанының астындағы күйеудің орнына олар осы жерден жаңа өмірге кетудің өз мүмкіндігін көреді. Рас, оның өтіп бара жатып тастаған бәрі мағынасыз әрі үмітсіз деген пікірінің аясында Мәскеу арман емес, бәрі біледі, бірақ ешкім дауыстап айтуға бата алмайтын анекдот сияқты естіледі.
Бос жүрген офицерлер әңгіме арасында бүгінгі күн туралы өткір сөз тастайды. Хаос туралы, болып жатқанның мағынасыздығы туралы, үмітсіздік туралы. Пушкиндік «Оба кезіндегі той» өліп бара жатқанын біле тұра тойлауды тоқтатпайтын адамдар туралы мәтін, және дәл сол себепті тойлайды, оған қарамастан емес. Тек біздің жағдайда өлік тиеген арба әлеуметтік тоғышарлық ақиқаттардың жиынтығына көбірек ұқсайды.
Золотовицкий мәселені қаттырақ қоятын сияқты: егер мереке бәрі мүмкін болмай қалғанда қол жетімді жалғыз ар-намыс формасы болса ше?
Дастарқан жайылған, иелікті не азапты түрде бөліп жатыр, не шорқақтықпен жөндеп көргісі келеді. Тойлайтындай ештеңе жоқ секілді. Қарындастар жүйке талу шегінде. Әдемі әрі білімді, бірақ өз таланттарына қолдану таппайды. Жасанды құндыз жиегі бар арзан қорғаныс түсті матадан тігілген мундирлі офицерлер дүниенің соңы туралы айтады да, қуануын қоймайды, маскүнемдердің келуін күтеді.
Жойқын қарабайырлық пен былықты бейнелейтін Наташа осы ала-құла, әр заманнан жиналған кейіпкерлер жиынындағы ең «осы жердің» жаны. Ол талғамсыз киіммен, терезені жабуға мәжбүр ететін дауыспен шығады, бір өзге дүниелік нәрсе, бірақ мистикалық емес, тұрмыстық, сондықтан одан бетер үрейлі. Ал біз бәріміз түсінеміз: сахнаға қазіргі заманның өзі келіп шықты.
Кнабе Римнің варварлардан құламағанын жазды. Варварлар кейінірек, дайын болғанға келді. Рим заттар өздерінің мағынасын жоғалтқанда құлады. Үстел төрт аяқты жай ағаш, ал дастарқан жай мата болып қалғанда. Маған Александр Золотовицкий Чеховтың «Үш қарындасын» Таганка театрында дәл осы туралы қойған сияқты.
Кнабенің варварлары философиялық әңгімелерді тыңдаған жоқ, олар жай ғана өмір сүруге ұмтылды, ал білімді адамдар Мәскеуге барғысы келді. Мұнда да дәл солай, тек терінің орнына қызғылт көйлек. Іс барысында кеуделенетін омыртқасыз аңғал Андрей сөзге келмейтін, берген, енді ештеңеге татымайтын, бірақ барған сайын көбірек орын алатын адам. Іріп-шіру кеңістікті қажет етеді. Ең бастысы, оның орнында қазір кім тұрғанын дер кезінде байқап қалу. Ал қарындастардың драмасына келсек, пәтерді уақытында сатып, жаңа өмір іздей берсеңіздер болмас па еді, әзірге шығу визалары қажет емес қой.
Мұның бәрі құрылыс ағаштарының кулисіндегі дуэттің тірі сүйемелдеуімен өтеді. Контекстің салмақтылығына қарамастан, қойылым шын мәнінде көңілді және аздап жан сауықтырады. Ешқандай жан күйзелісі жоқ, иә, бірақ нафталин иісі де жоқ.
Жас күштер Таганканы бағындырып жатыр, мұны көруге тұрарлық
