Лейк-Плэсидтегі 1980 жылғы Олимпиада ауылы түрме ғимаратында орналасты

1980 жылғы Лейк-Плэсид Олимпиадасы Қысқы ойындар тарихындағы ең қатты жаңғырық тудырған жанжалдардың біріне ұласты: американ тарапы спортшыларды орналастырған жағдайлар себепті. Олимпиада ауылы түрменің аумағында ашылған болатын.

Кейбір американ дереккөздері мынадай рухта жазады: спортшылар тұрған ғимарат орта қауіпсіздік деңгейіндегі федералдық түрме ретінде жаңа өмірге ие болады деген шешім Олимпиададан кейін қабылданған, не болмаса мұндай орналастыру 1972 жылғы Мюнхендегі жазғы Олимпиада ойындарында израильдік спортшыларға жасалған террористік шабуылдан кейінгі жаңа қауіпсіздік талаптарына байланысты. Бұл шындыққа жанаспайтыны анық белгілі. Рей-Брук деген жердегі Олимпиада ауылы бастапқыда-ақ орта режимдегі федералдық түрме ретінде жобаланып, салынған. АҚШ үкіметі 28 млн доллар бөліп, барлық олимпиадалық нысандар ойындардан кейін де пайдаланылуы тиіс деген шарт қойғандықтан, американ тарапы түрмені тамаша шешім деп тапты, оның үстіне ол жергілікті тұрғындарға жұмыс орындарын да береді.

Қызығы, қазір Федералдық түрмелер бюросының бұл мекемесінде орта қауіпсіздік деңгейіндегі 700 сотталушы отыр, ал 1980 жылғы ойындарға оның өзі 1000-нан астам спортшыны орналастыруға есептелген. Яғни бүкіл әлемнің таңдаулы спортшылары сотталған қылмыскерлерден де тарлау тұрды.

Әрине, спортшылардың көбі түрмеге орналасудан бас тартып, баспананы өздері іздеді. Ал жанкүйерлер, жергілікті тұрғындар және түрлі белсенділер «олимпиада ауылының» қақпасы алдында митинг өткізіп, қабырғаларға тор артындағы олимпиадалық рәміздер бейнеленген плакаттар іліп тастады.

...Ойындарға келген мыңнан астам спортшыны түрменің бес жүз тұтқынға арналған бірнеше шағын ғимаратына орналастырды; Олимпиададан кейін олар тікелей мақсатында пайдаланылды. Спортшыларды мұндай қоныстандыру Халықаралық шаңғы спорты федерациясының (FIS) президенті Марк Ходлерді жұрттың бәрінің көзінше және өте байыпты түрде мәлімдеуге мәжбүр етті: ол Лейк-Плэсидтегі ең жақсы қонақүйдегі өз нөмірін шаңғышылардың біріне беруге дайын, ал өзі Олимпиада ауылындағы оның түрме камерасын иемденеді.

Спортшылар орналастырылған камералар өте тар әрі ыңғайсыз болды, дыбыс өткізгіштігі сұмдық, қабырғалары сұр, терезелерінде торлар, есіктері темір, айналасы тікенек сым, ал периметр бойында иттері бар қарулы күзет тұрды.

Вячеслав Фетисов «Овертайм» кітабында америкалық ойындарды былай еске алады:

Лейк-Плэсид ойындарынан қалған әсер сұмдық. Орманның ішіне, болашақ түрменің ғимаратына орналастырды. Иттер, тікенек сым, қар, тіпті автоматшылар тұрған мұнаралар да бар: Америка емес, сібірлік концлагерь.

КСРО Спорткомитетінің басшысы АҚШ-тағы ойындардың жағдайлары бұрынғы кез келген Олимпиададағыдан жаман болғанын ресми түрде мәлімдеді.

Владислав Третьяк естеліктерінде дыбыс өткізгіштіктің қорқынышты дәрежесін атап өткен. Оның айтуынша, қабырғалар соншалықты жұқа болғандықтан, көрші камерада Владимир Петров түшкірсе, Владимир Крутов дауысын көтермей-ақ «сау бол» деп жауап бере алған.

Наразылықтар мен жанжалдарға, ХОК-қа жасалған өтініштерге қарамастан, енді ештеңе істеу мүмкін болмады: спортшылар осы сұмдық жағдайларға орналасып, ойындар аяқталғанға дейін күйзеліспен, ұйқысыздықпен және түрмелік антураждың ортасында өмір сүрді.