Ольга Романова, эллиндер патшайымы, және грек монархиясы атағының саяси мәні

Эллиндер патшайымы Ольга кім?

«Грекия патшайымы» емес, «эллиндер патшайымы» деген атақ дипломатиялық сыпайылық емес, саяси мәлімдеме.

Ольга Константиновна Романова І Николайдың немересі, ұлы князь Константин Николаевичтің қызы. 1867 жылы он алты жасында грек королі І Георгқа тұрмысқа шығып, Афинаға көшті. Грекияда 53 жыл өмір сүрді, сегіз бала туды, грек тілін үйренді, мектептер мен ауруханалар ашты, Балқан соғыстары кезінде әскери госпитальдарды басқарды.

1832 жылы ұлы державалар жаңа грек тағына Бавариялық Оттонды «Грекия королі» атағымен отырғызды. Бұл атақ географиялық еді: османдардан босаған Балқан түбегінің бір бөлігіне байланысты. Гректердің көпшілігі бұл шекарадан тыс жерде өмір сүре берді: Константинопольде, Кіші Азияда, Кипрде, Критте, Ион аралдарында. 1863 жылы Оттон тақтан құлатылып, тағына дат ханзадасы І Георг келді, ал таққа отырғызу кезінде атақ әдейі «эллиндер королі» деп өзгертілді. Яғни ол қайда тұрса да, грек тектес және грек православие дәстүріндегі барлық адамның королі болды.

Бұл «Ұлы идея» деп аталатын бағдарлама еді, оны премьер Коллетис әлі 1844 жылы тұжырымдаған болатын: барлық гректі, ең алдымен Константинопольді, осман билігінен азат ету және екі астанасы, Афины мен Царьграды бар «қос бас» мемлекетті қалпына келтіру.

Ольга осындай монархтың жұбайы болды және күйеуі қайтыс болғанға дейін тиісті атақты иеленді. Ұлы идея 1922 жылы саяси тұрғыдан өлді: сонда Кемаль Ататүрік Түркиясы Кіші Азиядағы грек армиясын талқандады, бір жарым миллион грек Анатолиядан қуылды. Бірақ «эллиндер королі» атағының өзі грек монархиясында 1974 жылғы референдумда ол жойылғанға дейін сақталды.

1913 жылы күйеуі Салониккада өлтірілгеннен, әулеттің тақтан бас тартулары мен жер аударылуларының легінен кейін эллиндер патшайымы Ольга өмірін 1926 жылы Италияда аяқтады. Оның немересі принц Филипп ІІ Елизаветаның күйеуі, ал ол арқылы қазіргі британ корольдік отбасының бәрі орыс империялық әулетінен тікелей тарайды.