Анастасия Цветаеваның үш рет тұтқындалуы, лагерь, жер аудару және 1961 жылы Мәскеуге оралуы
Жазушы Анастасия Цветаеваның үйінде, 1987 жылғы қараша.
Фото Юрий Рыбчинский
Марина Цветаеваның қарындасы Анастасияның да жолы оңай болған жоқ. Бірінші күйеуі, инженер-химик Маврикий Минц үйленгеніне екі жыл толар-толмай перитониттен қайтыс болды. Революциядан кейін олар Қырымға, Максимилиан Волошиннің қолына көшіп барған еді. Бір жасқа толмаған кішкентай ұлы да шетінеді. 1933 жылы Анастасияны масон саналған ақын-мистик Борис Зубакинмен таныстығы үшін тұтқындады. Тұтқынға алынғанына 64 күн өткенде Пешкова, Горький және Пастернактың күшімен оны босатып алды.
Ал 1937 жылы оны ұлы Андреймен бірге контрреволюциялық қызмет жасады деген айыппен қайта тұтқындады. Тұтқындау кезінде оның қолжазбаларын: ертегілері мен новеллаларын тәркілеп, жойып жіберді. НКВД үштігі оған он жыл тағайындады. Алдымен БАМлагқа, одан кейін Амурлагқа жөнелтті. Онда ол еден жуушы болып, кірпіш заводында, жобалау бюросында сызушы болып жұмыс істеді. Лагерь жылдарында Цветаева тұтқын әйелдердің шамамен 900 портретін салды.
1947 жылы ақыры оны босатты. Бірақ, өкінішке қарай, ұзаққа емес. 1949 жылы тағы тұтқындалып, Новосібір облысының Пихтовка поселкесіне жер аударылды. Тек 1954 жылы ғана жіберді, бірақ кетуге рұқсатты екі жылдан кейін ғана берді. 1957 жылдан 1959 жылға дейін Анастасия Ивановна Павлодарда ұлының қолында тұрды.
Оған даңқ әкелген алғашқы кітабы «Естеліктер» болды.
1961 жылы Анастасия Цветаева Мәскеуге оралып, өмірін әпкесінің мұрағатын қалпына келтіруге және оның мұрасын сақтауға арнады, соның ішінде Үй-мұражайдың ашылуына қол жеткізді.
Анастасия Цветаева көп жыл бойы вегетариандық ұстанымынан айнымағанын, көп жаяу жүргенін, өзі туралы «өз шашымнан өзім ұстап, «қаламаймын» деген күйден тартып шығарамын» деп айтқанын және соңғы күніне дейін еңбек еткенін жазады.
1979 жылдан бастап оның Мәскеудегі мекенжайы Үлкен Спас көшесіндегі 8-үй, бір бөлмелі пәтер болды. Бүгінде екінші кіреберістің жанындағы ескерткіш тақта соны еске салады.
Анастасия Ивановна Цветаева 1993 жылғы 5 қыркүйекте, 98 жасында қайтыс болды. Ваганьково зиратында әкесі мен ұлының қасына жерленген.
