2026 жылғы Гималай тасқыны және елдер арасында ескертулермен алмасу жөніндегі ұсыныстар
Талдаушы Арвинд Кумар мен Непал геодезия департаментінің бас геодезисі Хим Лал Гаутам 2026 жылғы 26 тамыздағы Гималай тасқыны туралы мақала жариялады. Сонда Лангтанг Лирунг тауының солтүстік беткейінен тас-мұз көшкіні үзіліп түсіп, Қытай мен Непал шекарасындағы Бхотекоси және Тришули өзендерімен өткен сел ағынына айналды.
Опырылу магнитудасы 5,2 жер сілкінісімен шамалас энергия бөліп шығарды. Тасқын 1400-ден астам адамның өмірін қиып, Непалдан Қытайға адамдар мен тауарлар өтетін басты жол — Гьиронг шекара өткелін жойып жіберді.
Авторлардың жазуынша, Гиндукуш пен Гималай мұздықтары жылына орта есеппен жарты метрге жуық мұз қалыңдығын жоғалтады. Катмандудағы Таулы аймақтарды кешенді игеру жөніндегі халықаралық орталықтың бағалауынша, өңірдегі мұздықтар 2000 жылға дейінгіге қарағанда шамамен екі есе тез еріп жатыр. Серіктер мұздық көлдерінің ауданын көрсетеді, бірақ олардың тереңдігін, көлемін және табиғи бөгеттердің жай-күйін көрсетпейді, ал бұлттар мен тік беткейлер түсірілімге кедергі келтіреді.
Авторлардың пікірінше, ағыстың төменгі жағындағы қызметтер мен тұрғындарға карталар мен шикі деректер емес, нақты ескертулер қажет: қай көлдер қауіпті, тасқын қандай биіктікке жетеді және су елді мекендерге, жолдарға және ГЭС-ке қашан жетеді. Мемлекеттер мұндай деректерді тасқын шекарадан асып өтпей тұрып көршілеріне беруге тиіс. Қазір бұл алмасу үзіліспен жұмыс істейді. Қытай мен Үндістанның тасқын маусымында Брахмапутра және Сатледж бойынша деректер беру туралы келісімдерінің мерзімі өтіп кетті, ал Үндістан 2025 жылы Пәкістанмен 1960 жылғы Инд суы туралы шартты тоқтатып қойды. Авторлар елдерге ескертулер беру арналарын алдын ала келістіріп, бірлескен жаттығулар өткізуді ұсынады. Мысал ретінде — тасқындар мен құрғақшылықтарды болжаудың өңірлік орталығын жүргізетін Меконг өзені жөніндегі комиссия
