Алма-Атаның төрт тарихи орталығы және 1978 жылғы бас жоспардағы Жаңа алаң
Алматы, сәулет тұрғысынан алғанда, өте қызық қала. Мәселен, орталығын алайық. Мүмкін, бұл бәріне түсінікті бола қоймас, бірақ тарихи тұрғыда қалада ең дәстүрлі мағынасындағы төрт түрлі орталық болған.
Мұның мүмкін болуына қаланың жоспары себеп: ол Мәскеудегідей радиал-сақиналы емес, бас білікшелері солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа бағытталған төртбұрышты. Бір қарағанда бұл байқалмайды, бірақ қаланың мұндай құрылымы әлі 1850-жылдары қалыптасып, қала кеңейген сайын алдымен батысқа, сосын оңтүстікке қарай еселене берген. Қала өскен сайын оның орталығы да жылжыған: казак станицасынан Коминтерн алаңына, одан Ленин алаңына көшкен, олардың ансамбльдері конструктивистік және монументті ампир шешімдерінде қалыптасты.
1970-жылдарға қарай қаланы оңтүстікке, тау етегіне қарай дамыту қажеттігі айқын болды, соған сай жаңа алаң керек болды: ол жаңа аудандардың жоғарғы бөліктерінің бірінде орналасуға тиіс еді, композициялық жағынан ол көне аудандардан солтүстікте жаңа аудандарға оңтүстікте қарай Ленин, Фурманов, Комсомол, Байсеитова және Дзержинский көшелерімен созылған қоғамдық және мемлекеттік ғимараттар мен алаңдардың эспланадасына тізіліп тұрды.
Бастапқыда солай аталып, 1978 жылғы бас жоспарда пайда болған Жаңа алаң қала орталықтарының соңғысы болды, ол астананың метаморфозаларын композициялық және әкімшілік жағынан түйіндеді. Жаңа алаң жобасының авторлары: Юрий Туманян, Рустам Хальфин және Юлия Блинова. 1982 жылы құрылыс ансамблі КСРО Мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Мені жеке өзімді таңғалдырғаны: 1998 жылғы Алматы сәулеті туралы салмақты томда бұл адамдар туралы мүлде айтылмайды, ал алаңның оңтүстік бөліміндегі ғимараттар жобасының авторы ретінде Адамбек Капанов аталған.
Алаң ансамблі екі бөліктен тұрады, солтүстігі Академик Сәтбаев көшесі бойындағы ашық кеңістікті қоршап тұрған екі ғимараттар кешенінен құралған шара пішінді. Міне, сол кеңсе ғимараттарында талқандалған телеарналар мен БАҚ редакциялары орналасқан, сондай-ақ Тәуелсіздік монументінің төңірегінде төбесі жалпақ екі тұрғын зәулім үй тұр, ал монумент алтын адамы бар обелиск түрінде, оның етегінде сюжетті барельефтер бар.
Алаңның орталық элементі оңтүстікте орналасқан Президент сарайы, оның шығысы мен оңтүстігінде дәл Капанов салған Президент резиденциясы орналасқан, екі ғимарат та тәртіпсіздіктер кезінде қатты зардап шекті.
