Адиле Аббас-оглы Грузия НКВД-сындағы жауап алулар мен № 38 камераны еске алады

«Жол бойы мені бір ғана ой қинады: неге мені Грузияның НКВД-сына апара жатыр, мен не істедім, неге мен оларға керек болдым? Менің әлі он тоғызға да толмағанмын, ешқандай қызмет атқарған жоқпын, ешқандай қауіпті әңгіме айтқан жоқпын.

Мені 38-нөмірлі камераға итеріп кіргізді де, есік менің артымнан тарс жабылды. Екі нарыдан екі әйел маған зерттей қарап тұр. Үшінші нар мені күтіп тұр екен. Кейін білгенімдей, екі камерадасымның екеуі де екі жылдан астам уақыт отырған, елестету мүмкін емес дене және рухани азапты бастан өткерген екен. Бірақ олар әлі де сұлу әйелдер еді. Біреуінің аты Тина Рамишвили, ол «халық жауы» деп танылған қандай да бір беделді адамның әйелі болатын.

Екінші камерадасым Екатерина Гегечкори, қара көзді, арық, жүзі жылы адам, Берияның әйелінің келіні болып шықты. Мен оны көргенде, ол тағы бір сабаудан әлі айыға қоймаған, әрең қозғалатын. Катя күйеуі қызын емдету үшін отбасымен Германияға шығуға рұқсат алғанын, үш рет қызын қандай да бір атақты курортқа апарғанын айтатын. 1937 жылы оларды тыңшылық жасады деп айыптап, тұтқындады. Осылайша Катя № 38 камераға түсті, ал Николай Гегечкори, сірә, атылған. Бейшара Катя маған қарап, жасы менен небәрі екі жас кіші қызын жиі еске алатын. Кейде мені кеудесіне қысып жылайды да, күзетші көріп қалмасын деп есіктегі тесікке қарай жалтақтайды. Ол маған қабырға арқылы көрші камералармен соғылып сөйлесуді үйретті…

38-камераның табалдырығынан алғаш аттаған сол түні Екатерина мен Тина маған аяушылықпен қарады. Есік артымнан жабылысымен сұрақ жауды: қайдансың, не үшін қамады, жасың нешеде. Бірақ мен көргенімнен және ұйқысыз түннен есеңгіреп, орып салғандай нарға құлап, ұйықтап кеттім.

НКВД камералары мен дәліздерінде мен көп нәрсе естіп, көп нәрсе көрдім. Әр тараптан адам төзгісіз айқай, ауырғаннан бұралған камерадастар... Кейде жауап алуға апарады, ал қарсы алдыңнан дәліз бойымен азаптаудан кейін өздері жүре алмайтын адамдарды сүйреп әкеледі.

Алғашқы жауап алулардың бірінде Гургенидзе маған қандай да бір қағазды көрсетті:

- Мә, оқы. Бұл саған дене күшімен әсер ету құралдарын қолдануға рұқсат. Енді мен сенің терңді сыпыра аламын.

Мен үндемедім. Сонда ол мені шашымнан ұстады (ал менің шашым ұзын, белімнен төмен еді), қолына орап алды да, мені кабинетті бойлай сүйреп жүрді. Қатты ауырса да, мен үндемедім. Сосын команда бере бастады:

- Тұр, отыр! Тұр, отыр! Қолыңды жоғары, қолыңды төмен! Қолыңды жоғары, қолыңды төмен! Тізеңді бүк! Тұр!

Мен бұл мағынасыз командаларды қол-аяғым ісіп кеткенше, әбден титықтағанша орындауға тиіс болдым. Бірақ мені неге екені белгісіз соғуға бата алмады, неге екенін білмеймін, тек менен екі жас үлкен Лиля Чиковаdu да ұрмағанын ғана білемін.

Оның есесіне басқа жолмен көзіме көрсетіп қорлады. Ең қорқыныштысы, басқаларды сабағанда, мені олардың азабына қарауға мәжбүрлегені. Әйелдерді резеңке қамшымен қалай сабағанын, жарты жалаңаш ерлерді ең сезімтал жерлерінен қалай азаптап, ұрғанын, оларды төрт аяқтап жүгіртуге мәжбүрлегенін көрдім. Айтуға да, еске алуға да қаламайтын көп нәрсені көрдім. Сонда мен қайда тұрғанымды ұмытып, көмекке ұмтылуға дайын едім, бірақ жендеттер арқамнан бір соққымен мені тез есімді жиғызатын. Тергеуші мен бас тартсам, маған да солай істейтінін қорқытатын. Мені жиі жертөле тәрізді бөлмедегі карцерге қамайтын: бір жарым метрге бір жарым метр, цемент еден, есіктегі кішкентай тесік, күңгірт жарық. Тез тұншықтырып, мен торға түскен аңдай тулай бастайтынмын. Тәулігіне бір рет 200 грамм қара, тастай қатты нан, екі рет бір кружкадан су беретін. Бұрышта параша тұрды. Сасық иістен тұншығып қалуға болатын.

Бірақ мен жауап алуларда ешқашан жыламадым, азаптаушыларымның мейіріміне ешқашан жалбарынбадым».

"Ұмыта алмаймын", Адиле Аббас-оглы