Monday, 5 October 2026

1833 жылы көктемде Таганрогтағы тамақханада Гарибальди Мадзини мен Жас Италия туралы естіді

Share

Таганрогта, айлақтың жанындағы көшелердің бірінде ескі тамақхана болды. 1833 жылдың көктемінде онда көзі жарқыраған, сөзі шабыттанған жас қара торы жігіттің төңірегіне көптеген итальяндықтар жиналатын. Бұл темекі түтінінен қарақошқыл тартқан қабырғалы кең бөлме еді. Мекеме иесі бұрышта, әулие Георгий бейнесінің астындағы орындықта отырып, мүлгіп жататын. Бір ғана шам кеңістікті әлсіз жарықтандырды, сондықтан жиналған бірдей ойлы жолдастар екінші қараңғы бұрышта отырған кісіні байқамады.
«Жеті патша, деді жігіт, біздің мойнымызда жеті өлімші күнәдей отыр. Біз, олардың бірі Франциск Моденскийдің қол астындағылар, Чиро Менотти бастап көтерілдік. Парма, Болонья және Романьяның басқа қалалары қанаушыларды қуып шықты. Бостандықтың таңы біздің үстімізде атып келе жатқан-ды, кенет Модена герцогы күшін жинап, шетелдіктердің қолдауымен өзінің сұрапыл билігін қайта орнатты, ал бақытсыз Менотти шынжырға байланып, казематта тұрып жатыр. Бірақ қабірлерден де апостолдар тұрады! Бір адам ұлы ой ойлады. Құлдық, төмендік, сатқындық пен озбырлық елі болған көне Италия жойылуы тиіс. Жас Италияның уақыты келе жатыр! Бұл адам тұтқындардың шынжырларын үзеді. Оның өртеген сөзі жастардың жүрегін тұтандырады, оның даусы тирандардың құлағына жетіп, бауырларды кек алуға шақырады».
— Ол адам кім? деп сұрады теңізшілердің кейбірі.
— Ол кім? деп сұрады жоғарыда айтқанымыз бейтаныс кісі де, отырған қараңғы бұрышынан шығып келе жатып.
— Оның есімі, деп жауап берді жас жігіт, нұрмен қоршалады; қазіргі сәтте ол Италияның көзге көрінбес жаны. Ертең ол бізді кекке бастайтын жетекші жұлдыз болады. Оның есімі Джузеппе Мадзини. Ол ақын әрі ойшыл. Отанның азабы оны жылатады. Езгілеушілердің таяғынан құтылуға тырыспай налып жүргендердің төмендігі оны жан-тәнімен ашындырады. Әлсіздің көз жасы оның бойында аяушылық пен көмектесуге деген ұмтылыс тудырады. Альпінің қарлы шыңдарынан Этнаға дейін ол патриоттық тасқынды оятты. Отан папалар мен патшалардың құлдығында болмауы тиіс. Уақыт жетті, біздің ақынымыз Росеттидің аузымен бостандық Италияға үн қатады:

«Дулығаңды киіп, митраңды қоя сал, әлемнің кәрі иесі; тұр, терең ұйқыдан тұр; мен сенің жаңа күніңнің таңымын».

— Бауырым, сен жарылқана бер! деп айқайлады бейтаныс кісі өзін-өзі білмей, шешенді құшақтауға ұмтылып.— Осы күнге дейін мен қараңғыда жүрдім, сен мені нұрландырдың: енді не істейтінімді білемін. Италия бар, менің де отаным бар! Жарылқана бер!
— Ал сен кімсің? деп сұрады таңғалған шешен.
— Мен де сен сияқты итальяндықпын, деп жауап берді ол, сені қалай ашындырса, мені де зорлық пен қорлық солай ашындырады; бостандыққа деген махаббат менің ішімде жанып тұр... менің атым Джузеппе Гарибальди!
Сол күні кешке ол туралы жас шешен ең отты жақтастарының бірі болған «Жас Италия» құпия қоғамына жазылды. Қызық жай! Гарибальди өзінің патриоттық болашағын алғаш рет Ресейде аңғарды.
Гарибальдидің жетілуі жылдам болды. Дәл сол жылы сенсимонистер Парижден Константинопольге қашты. Олар отырған кемені Гарибальди басқарды. Олардың арасында Суэц каналын қазуды сол кезде де армандаған Фердинанд Лессепс және сол кезде өзінің «Шөлдегі әуендерін» ойластырған музыкант Фелисьен Давид болды. Қашқындардың басшысы Барро Гарибальдиге бүкіл зардап шегуші адамзатты бақытты етуге тиіс сенсимонизмнің кең жоспарлары туралы айтты. Ал отыз жылдан кейін Гарибальди жазды: «Барроны танымай тұрып, мен тек отанымды ғана сүйетінмін; онымен таныс болғаннан бері мен адамдарды сүйетін болдым.

«Гарибальди өмірінен көріністер». (Бір бұрынғы еріктінің жазбалары бойынша)

Report a translation error

Read more

Декабрист Михаил Лунин 1836 жылғы 29 қыркүйекте Урик селосынан қарындасына жазған хат

Декабрист Михаил Лунин 1836 жылғы 29 қыркүйекте Урик селосынан қарындасына жазған хат

Мені көретін, бірақ түсінбейтін адамдармен, не мен ұға алмайтын көзге көрінбейтінмен бірге тұрамын. Өлтіргіш қорғасын денемде үнсіз қалғанда, күнәларымның қарауытқан түнегі оны көзімнен тасалады; қылыштың жүзі басымнан бұрылғанда, оның жанарының жарқылы көз алдымда жылт етті. Қапас түбіне менің соңымнан кім ере келді? Кісенімнің ауыртпалығын кім жеңілдетіп, жараларын кім емдеді? Тағдырымның

By Alexandr Radayev
І Александрдың профилі бейнеленген, шетінде «Alexander I Cesarz W. Ros. Król Polski» жазуы бар алтын монета.

І Александр Польша королі ретінде және Варшава герцогтігінің 1815 жылы Ресей империясына қосылуы

Поляк королі І Александр, күллі Ресейдің патшасы әрі өзін-өзі билеуші Ресейдің 1918 жылға дейінгі шекарасын жай ғана еске саламын: 1815 жылы Варшава герцогтігінің көп бөлігі Польша патшалығы немесе Привислин өлкесі ретінде Ресей империясының құрамына енді, 1918 жылы бәрі быт-шыт болғанға дейін

By Alexandr Radayev
1930 жылғы сурет: кулактарды жою кезінде кулак пен оның отбасын көшіру.

Кулактарды жою құрбандарының саны: Земсков, Ивницкий және Конквест бағалаулары

Кулак пен оның отбасын көшіру сәті түсірілген 1930 жылғы сурет Раскулачивание құрбандарының саны әлі күнге дейін анықталмаған және оны біржақты тұжырымдау екіталай, өйткені бұл санға тікелей қуғын-сүргінге ұшыраған, мүлкінен айырылған, көшірілген, жер аударылған, тұтқындалған адамдармен қатар, кейде ұжымдастырудан кейін басталған ашаршылық құрбандарын да қосады. Виктор Земсков раскулачивание жасалғандар шамамен

By Alexandr Radayev