Мастер мен Маргарита» романының төрт құрамдас бөлігі және олардың әдеби көздері
Мәйіттер мен өзге жын-перінің тентіреу күні қарсаңында орыс әдебиетінің құпиялы, о дүниелік белгілер мен қорқынышқа толы деп саналатын және міндетті түрде мистикалық белгілермен байланыстырылатын туындысын еске алмай болмайды.
Әйтсе де жалпы алғанда «Мастер мен Маргарита» көбіне басқа бір заманда қалып қойған адамдар туралы. Немесе романның өзі дұрыс емес заманда қалып қойған болар? Мысалы, Күміс ғасырда. Әйтпесе автордың не айтқысы келгенін ажырату қиын болар еді.
Мұнда, әрине, «Москва» журналында романның журналдық нұсқасы қалай шыққанын еске алатын адам аз. Сол кезде-ақ автор үлкен қиялшыл, төте жазуға шебер деген пікір пайда болды. Бірақ мұқият үңілсең, бұл түгелдей шындық емес.
Шын мәнінде мәтін шайтан туралы үздік шығармаға арналған байқаудан өсіп шықты, оған көптеген білімді адам қатысқан, Кузьмин, Ремизов. Әсіресе, мәні жағынан бұл роман авторы, айтайық, жазған жоқ, өйткені ол қайтыс болды. Қайтыс болды да, тарауларды да, жекелеген үзінділерді де ақырына жеткізіп жазып, құрастырып үлгермеді. Бұл жұмысты оның жесірі атқарды.
Егер зерделеп қарасақ, роман неге төрт бөлікке ыдырап кеткендей көрінетіні де осымен түсіндіріледі. Біріншісі: Күміс ғасырдың демонологиясы. Екіншісі: махаббат желісін көрсететін жиырмасыншы жылдардың әдебиеті. Мысалы, Каменскийдің инженердің әйелі туралы «Жаз» әңгімесі: ол қонақтарды жалаңаш, яғни тек іш киімімен қабылдайды. Ақырында, романның тағы бір бөлігі: Иешуа тарихы, бұл, әрине, керемет декорациялармен қойылған ұлы князь Константин Романовтың «Яһудилер патшасы» драмасының әдеттегі үлгісі. Романның соңғы бөлігі: онша көңілді емес сатира, бұл бізді бүкіл осы «булгаковшинаның» елестері жұмыс істеген «Гудок» газетіне жетелейді: Ильф, Петров, Олеша, Катаев және Булгаковтың өзі. Бірақ бұл желі романда құндылық танытпайды, автор оны аяқтамаған.
Көпшілік мұны неге екені белгісіз байқамады және романды жалпы жаңа Інжіл ретінде қабылдады, ал ол, әрине, оған дәмеленген жоқ.
