Профессор Оба Миэ Жапонияны АҚШ пен Қытайдан кейінгі АСЕАН-ның үшінші серіктесі ету туралы ұсыныс жасады
Канагава университетінің профессоры Оба Миэ Жапония АСЕАН елері үшін АҚШ пен Қытаймен қатар үшінші әріптес бола алатынын жазады.
Оңтүстік-Шығыс Азия мемлекеттері қауымдастығы «орталықтық» ұранымен дербестігін сақтап келеді: блок елері өңірлік саясаттың басты алаңы болып қала бергісі келеді және бірде-бір сыртқы державаға шектен тыс тәуелді болмауға тырысады. Осы мақсатпен олар сауда, инвестиция және инфрақұрылым саласындағы ынтымақтастықты мүмкіндігінше көбірек әріптеспен кеңейтеді, ал автор мұндай тәсілді барлық бағыттағы стратегия деп атайды.
Автор басты қиындықты АҚШ пен Қытайға қатысты қарым-қатынастардан және олардың арасындағы тепе-теңдіктен көреді. АҚШ ең ірі әскери держава болып қала береді, әлемдік қаржы жүйесінде орталық орын алады, АСЕАН-ға ең көп инвестиция салады және блоктың көптеген елдері үшін ең ірі экспорттық нарық болып табылады. Алайда Трамптың екінші әкімшілігінің болжап болмайтын саясаты АҚШ-тың жұмсақ күшін, яғни өз мәдениетінің, құндылықтары мен саясатының тартымдылығы арқылы өзгелерге ықпал ету қабілетін әлсіретіп жатыр. Қытай сол кезде Жаһандық Оңтүстікпен жұмысты күшейтуде.
Пекин төрт бастаманы ілгерілетеді: Жаһандық даму бастамасы, Жаһандық қауіпсіздік бастамасы, Жаһандық өркениеттер бастамасы және Жаһандық басқару бастамасы. Негізін алғашқы екеуі құрайды. Өзара тиімді, «жасыл» және теңгерімді дамуға шақырады, қауіпсіздікке ортақ әрі ынтымақтастыққа негізделген тәсіл ұсынады.
Сонымен бірге АСЕАН дербестік бағытынан бас тартқан жоқ. 2025 жылғы наурызда блок Геоэкономикалық жұмыс тобын құрды, ал 2026 жылғы наурызда Таяу Шығыстағы дағдарысқа байланысты оны АСЕАН Геоэкономикалық тобына айналдырды. Топ геоэкономикалық бәсекеге, яғни сауданы, инвестицияны, баж салығын және санкцияларды сыртқы саясат құралы ретінде пайдаланатын державалардың бәсекелестігіне жауап іздейді.
Автордың пікірінше, Жапония АСЕАН үшін үшінші нұсқа болуға тиіс. Ол блокпен энергетикалық қауіпсіздікте, «жасыл трансформацияда», цифрлық инфрақұрылымда, оның ішінде жасанды интеллект пен жартылай өткізгіштерде, инфрақұрылым құрылысында және қорғаныс жабдықтарын беру мен армияларға көмек көрсету арқылы қауіпсіздік саласында ынтымақтаса алады. 2026 жылғы мамырда жаңартылған «Еркін және ашық Үнді-Тынық мұхиты өңірі» тұжырымдамасы да Токионың АСЕАН үшін маңызды мәселелерге көбірек көңіл бөлу ниетін көрсетеді.
Автор бұрыннан бар тетіктерді пайдалануды ұсынады: Нөлдік шығарындылар Азия қауымдастығын, POWERR Asia энергетикалық әріптестігін, Жапония жабдықты достас елдердің армияларына беретін қауіпсіздік саласындағы ресми көмек бағдарламасын және енді жеке қаражатты оңай тартатын дамуға ресми көмекті. 2027 жылы Жапония, АСЕАН елдері және өңірдің басқа мемлекеттері кіретін ең ірі еркін сауда аймағына қайта қарау жүргізілуі тиіс, ал автор Жапония мен АСЕАН-ды ашық, ережелерге негізделген экономикалық тәртіпті бірге қорғауға шақырады.
Сингапурдағы Юсоф Исхақ атындағы ISEAS институты жыл сайын өткізетін «Оңтүстік-Шығыс Азияның жай-күйі» сауалнамасы сыртқы елдердің ішінде АСЕАН-да ең көп сенім Жапонияға артылатынын үнемі көрсетеді. 2026 жылы қатысушылардың 41,4%-ы сенімін Жапонияның халықаралық істерде жауапкершілікпен әрекет етіп, халықаралық құқықты құрметтейтінімен түсіндірсе, 22,7%-ы оның экономикалық ресурстары мен жаһандық көшбасшылыққа деген саяси еркін атап өтті. Автор бұл беделді Жапонияның АСЕАН-мен жұмысындағы ең бағалы активі деп санайды
