Луврдағы отырған жазбашы Каи мүсіні, көзі тау хрусталы мен кварцтан жасалған
Ірі мұражайларда мен әрқашан бірінші болып ежелгі мысыр жәдігерлері залына тартамын. Онда қандай бірегей жәдігерге тап болатының ешқашан білмейсің.
Лувр сияқты алып жинақтардың өзі басты қазыналарының қатарына дәл Ежелгі Мысыр мұрасын жатқызады.
Егер сіз Луврдың мысыр залынан кішкентай Джоконданы тезірек көру үшін асығыс өтіп кетсеңіз, қатені түзетіп, кемінде отырған хатшы Каи мүсінімен міндетті түрде танысуды ұсынамын. Көптеген тарихшылар мен өнертанушылар бұл мүсінді Лувр жәдігерлерінің ең басты онтығына жатқызса да, ол орынсыз назардан тыс қалған. Иә-иә, кейбіреулер Джоконданы мұндай тізімдерге мүлде қоспайды, оған өз себептері бар.
Бұл жәдігердің сипаттамасы өте жалықтырарлық болғандықтан, табылу тарихымен алдын ала таныс болмағанымда, мен де жанынан өте шығар едім. Шынында, «хатшының сабырлы көзқарасына назар аударыңыздар, мүсін 4–6 патшалық кезеңіне жатады деп болжанады» деген жазуға кім қызығушылық танытады дейсіз?
Менің ойымша, осы əктас мүсіннің емшектері ағаштан жасалған деген қысқа ақпараттың өзі жұрттың оған қарай топырлап жүгіруіне жеткілікті болар еді.
Емшектерден және жақсы сақталған ежелгі бояулардан бөлек (олар түссіз-түрсіз мысыр «бұйымдарының» шын мәнінде өте жарқын әрі көп түсті болғанын, тек уақыт өте келе бояу қабаттарын жоғалтқанын аңғартады) көздері де қызық: олар кристалдардан қандай да бір аса күрделі тәсілмен жасалған, сондықтан онда қабақ та, көз алмасы да, қарашық та, торлы қабық та бар. Әрине, өзгеше жасалған: мыс жолақтардан, тау хрусталінен, кварцтан және арнайы бояғыштардан. Сондықтан сипаттаушылардың бәрі ақылды көзқарасқа назар аударады. Егер оның жазу таяқшасы жоғалып кетпегенде, оның өлшемін де мезі болғанша талқылар ма еді деп ойлаймын.
Ескерткіштің тиесілігі туралы әлі де көп нәрсе беймәлім. Уақыты да солардың қатарында: б.з.б. 2800–2200 мың жыл деген сан айтылады. Бейнеленген адам, мүмкін, патша отбасынан болған дейді, ал оның Каи есімді текті адам болғанына күмән келтірмейді. Түсіндірме блоктар мен тұғыр сақталмаған. Қалай болғанда да, сауаттылыққа меңзеу өз алдына жоғары мәртебені аңғартады, өйткені тіпті абыздар мен сарай қызметкерлерінің бәрі бірдей жазуды білмеген.
Жеке өзім үшін бұл хатшы тағы бір себептен қызық әрі жұмбақ: ол XIX ғасырда Мариэттпен бірге Луврға тапсырылған алты мыңнан астам олжаның арасында қатты ерекшеленеді. Ол басқа хатшы мүсіндерінен қатты өзгеше, жарты метрлік өлшеміне қарамастан, сол залдағы алып әрі отырған Рамсестен де тамаша көрінеді. Каир мұражайында ұқсас мүсін бар, бірақ ондағы хатшы қандай да бір еркектікке жат, әлсіз-нәзік, мүмкін мойны кішкентай болғандықтан шығар, десе де шашы әдемірек. Бірақ маған ұнамады.
Егер емшектердің материалы туралы бірдеңе тапсам, қосымша жазамын. Луврда болсаңыздар, менің сөздерімді еске алыңыздар.
