1902 жылғы Венесуэла блокадасы, Гаагадағы төрелік сот және Монро доктринасын қайта қарау
XIX ғасырдың соңындағы Венесуэладағы азамат соғыстары кезінде елдегі еуропалық көпестер, негізінен неміс, француз, испан және бельгия капиталдары, үлкен шығынға ұшырады. Бұл елдердің елшілері шығынды өтеуді талап етті. Сол кездегі диктатор Сиприано Кастро репарация мен сыртқы қарыздарды төлеуден бас тартты. Басты кредитор Ұлыбритания наразылығын білдіріп, Венесуэланы Гаагадағы төрелік сотқа шақырды. Ал Венесуэла Американы еуропалық державалардың араласуына жабық аймақ деп жариялаған американдық «Монро доктринасының» арқасында сырттан араласу қаупі төнбейді деп есептеді. Бірақ олай болмады.
Венесуэланың Англиямен дауы жөніндегі Төрелік трибунал алдымен 1899 жылдың жазында Парижде ашылды. Кейін Англия басқа еуропалық державалармен Венесуэлаға қарсы бірікті. 1902 жылы Венесуэлаға қарсы іс-қимыл жөнінде ағылшын-герман келісімі жасалып, елді жауапқа тартуға бағытталған нақты әрекеттер басталды.
Елдің қарызы шамамен 120 млн доллар болса, жылдық табысы шамамен 30 млн еді.
«Московский листок» газетінің 1902 жылғы 18 желтоқсандағы нөмірінен оқимыз:
Ұлыбритания Венесуэла дауын төрелік сот арқылы шешуге қарсы емес, бірақ мына шарттар сақталуы тиіс:
1) Венесуэла ниетінің түзулігінің дәлелі ретінде 300.000 доллар салуға тиіс;
2) төрелік сот үкім шығарылғанға дейін кедендерді бақылауды өз мойнына алады.
Ең лайықты дәлдалшы: президент Рузвельт
20 желтоқсанда оқиға жалғасын тапты:
...Венесуэла экспедициясы банкирлердің Америкаға жасаған крест жорығының бастамасы ғана. Англия мен Германия оны тек өз iрi қаржыгерлерінің мүддесі үшін қолға алды. Венесуэладан кейін герман темір жол акционерлік қоғамына қарызын өтемеген Бразилияның кезегі келеді, одан соң Англия Аргентина республикасына тап береді.
Сәл кейін «Новости дня» Лондоннан келген жеделхатты жариялайды:
..Венесуэла үкіметі толық шынайылықпен әрекет етуге және істі тиісті сақтық шараларымен реттеуге дайын екенін білдірмейінше, Венесуэла порттарын қоршау алынбайды
Осы кезде АҚШ шет қалуға тырысады. Әлі вице-президент болған 1901 жылғы шілдеде Рузвельт: «Оңтүстік Американың қандай да бір елі кез келген еуропалық елге қатысты өзін нашар ұстаса, еуропалық ел оны сабасын» деп мәлімдеген болатын.
Рузвельт еуропалық державалар мен Венесуэла арасындағы жанжалда дәлдалшы рөлін өз мойнына алудан бас тартты. ..басқа шығар жол болмаған жағдайда ғана дәлдалдықты өзі атқарады. Бірақ шығар жол табылып қойды: дәлдалдық Гаагадағы бейбітшілік конференциясына ұсынылады
Қоршау нәтиже берді. Әрі АҚШ-тың келіссөздерге қатысуынсыз да болған жоқ. Венесуэла негізгі порттардың кеден табысының 30 пайызын және өзге де төлемдерді кредиторларға беруге уәде берді. Бірақ еуропалықтарға бұл аздық етті, сондықтан 1903 жылы қосымша төлемдер мәселесі он елдің дауысымен Гаагадағы Тұрақты төрелік сот палатасының талқылауына шығарылды.
Венесуэла дағдарысының бұл кезеңі «Монро доктринасын» қайта қарауға әкелді: АҚШ Еуропаның араласуына жол бермеу үшін Кариб теңізі бассейні мен Орталық Америка мемлекеттерінің жағдайын тұрақтандыру мақсатында халықаралық дауларға араласу құқығын өзіне берді.
Дағдарыс мұнымен аяқталмай, көпжылдық жеке текетірестер мен сот тартыстары сатысына өтті. 1908 жылы Голландияның Венесуэламен жанжалы өршиді:
Буэнос-Айресте парламент соғысқа әзірлікке 140 млн песо, Рио-де-Жанейрода 75 млн доллар бөлді. Венесуэла жағалауын қоршаған голландиялық броненосецтер екі венесуэлалық күзет кемесін басып алып, венесуэлалық миноносецті қуып келеді. Америкада Еуропаға кеткен Венесуэла президенті Кастро енді отанына оралмайды деп сенеді
Дегенмен «Русское слово» былай деп аңғартады:
Венесуэланың Голландияға соғыс жариялауы мұнда опереттадағы көрініс әсерін қалдырады, өйткені Венесуэланың флоты мүлде жоқ, ал Голландияда десант мүлде жоқ.
«Рузвельт доктринасының» уақыты АҚШ-тың «Үлкен таяғы» пайда болған кезең болды. Ал Венесуэлада және бүкіл аймақта одан әрі де тыныштық болмады, Еуропа мен Америка суды лайлауын тоқтатпады, бірақ бәрін, әрине, заңның әрпіне сәйкес рәсімдеп отырды
