1381 жылғы Англиядағы Уот Тайлер көтерілісі, оның себептері мен салдары

1381 жылдың маусымында Англияда көтеріліс бұрқ ете түсті, оны орыс дәстүрінде Уот Тайлер көтерілісі деп атайды. Көтеріліске шығушылар жан басына салынатын салықты жоюды, жалақыға қойылған шектеулерді алып тастауды, шіркеу байлығын қайта бөлуді және крепостнойлық тәуелділікті жоюды талап етті.

1348 жылы Англияға «Қара өлім», яғни оба пандемиясы келді, ол зардап шеккен өңірлерде халықтың 30-дан 50 пайызына дейінін жалмады. Жұмыс қолы жетіспей қалды да, шаруалар еңбегіне жоғары ақы талап ете бастады. Тәж бұған жұмысшының табысын шектейтін заңдармен жауап берді. Жер иелері еркін жұмысшыларды виллан, яғни жеке тәуелді шаруа жағдайына қайтаруға әрекеттенді.

Сылтау болған жан басына салынатын салық болды, яғни жағдайына қарамай әр адамнан алынатын салық. 1377 жылдан 1381 жылға дейін тәж Францияға қарсы соғысқа ақша табу үшін мұндай салықты үш рет енгізді. Үшінші салық шамамен екі күндік жалақыға тең болды, қайыршылардан басқа 15 жастан асқан барлық адамға салынды және бұрынғыдан үш есе көп еді.

1381 жылдың көктемінде патша салық жинаушылары елдің оңтүстік-шығысында ашық қарсылыққа тап болды. Көтерілісшілер шенеуніктерді өлтірді, жылжымайтын мүлік пен үй-жайларды өртеді және шаруалар міндеткерлігінің жазбаларын жойды. Көтерілісті Уот Тайлер мен адамдардың теңдігін уағыздаған священник Джон Болл бастады. 13 маусымда көтерілісшілер Лондонға кіріп, канцлер, архиепископ Саймон Садберіні өлім жазасына кесті. 15 маусымда он төрт жасар II Ричардпен кездесу кезінде Лондон мэрі Тайлерді өлтірді. Патша бәріне кешірім жариялады, көтерілісшілер тарап кетті, бірақ содан кейін ол шамамен 150 адамды дарға асты. Жан басына салынатын салық содан кейін енді жиналмады, ал шаруалар өздерін тәуелділіктен сатып алуды жалғастыра берді.

1381 жылғы талаптар бүгінде теңсіздікке байланысты талқыланатын мәселелерге қатысты еді. Жан басына салынатын салық батрак пен жер иесі үшін бірдей сома болды, сондықтан кедей қазынаға табысының әлдеқайда үлкен үлесін беріп отырды. Жалақы туралы заңдар еңбекақыны жер иелерінің мүддесіне орай төмен деңгейде ұстады. Бүгінде еңбек табыстары неге капиталдан түскен табыстарға қарағанда ауыр салықталатыны және ірі бизнес заңнамаға жалдамалы қызметкерлерге қарағанда неге күштірек ықпал ететіні туралы пікірталас жүріп жатыр