Афинадағы тирания мен остракизм туралы заңдар және олардың әрекетіндегі айырмашылық
Афинада тиранияға қарсы едәуір қатал заң болған: билікті жалғыз өзі басып алуға әрекеттенген адам бүкіл әулетімен бірге атимияға ұшыраған. Ал атимия архаикалық ұғымда мемлекет қорғауынан айыру, «заңнан тыс» деп жариялау болатын, яғни іс жүзінде өз бетінше жазалауға рұқсат беру. Оның классикалық түсінігі әлдеқайда жеңіл нұсқа: азаматтық құқықтардан жай ғана айыру, көбіне ішінара және уақытша.
Афинадағы тиранияға қарсы заң біздің дәуірімізге дейінгі VII ғасырдан бері қолданыста болған, оны Килон көтерілісімен байланыстырады. Алайда бұл заңның елеулі кемшілігі сол: ол тек постфактум, яғни билікті басып алу әрекеті жүзеге асып, басылғаннан кейін ғана қолданылатын. Заң адамның бүлік ұйымдастырып, оны көтеруін күтуді талап етті. Ал бүлік әрекеті сәтті болса, не істеу керек? Онда заң жай ғана заң болып қала береді де, іс жүзіндегі жағдайға еш әсер етпейді.
Осыған байланысты тирания туралы заңды кейде басқа заңмен, яғни остракизм туралы заңмен теңестіреді немесе шатастырады. Ал сол заң тиранияның қаупін ол жүзеге аспай тұрып жоюға мүмкіндік беретін. Идеалды жағдайда остракизм туралы заң тирания пайда бола алмайтын жағдай жасауға тиіс еді. Қысқаша айтқанда, оның мәні мынада: тым биікке көтеріле бастаған адамды жай ғана қуып жіберетін. Нұсқалардың бірінде ол үшін 6000 дауыс қажет болған. Өз алдына, бұл заң біздің дәуірімізге дейінгі V ғасырдың соңында қолданыстан шықты. Ал тиранияға қарсы заң одан кейін де едәуір ұзақ сақталды, шамасы, анағұрлым аз айтылатындықтан.
