1960 жылдары Стамбул және Чикаго университеттерінің археологтары Анатолияның оңтүстік-шығыс өңірінде қазба жұмыстарын жүргізіп, әктас плиталармен көмкерілген қорғанды тапты
1960 жылдары Стамбул және Чикаго университеттерінің археологтары Анатолияның оңтүстік-шығыс өңірінде қазба жұмыстарын жүргізіп, сол жерден әктас плиталармен көмкерілген қорғанды тапты. Ғалымдар табылған олжаны құжатқа түсірді, бірақ бұл жер оларды онша қызықтырмады. Қорған 1994 жылға дейін қозғалмай жатты, ақыры неміс археологы Клаус Шмидт нысанды енді шынайы, жан-жақты зерттеу үшін Анталияға аттануды ұйғарды. Бекер болмады. Осы жердегі археологиялық олжалар Таяу Шығыстың, тұтастай алғанда Еуразияның ерте неолиті туралы түсініктерді түбегейлі өзгертті.
Клаус Шмидт ғылыми мансабының басым бөлігін қазір Göbekli Tepe деген атпен белгілі жерге арнайды. Шмидт жинақтаған неміс археологтары тобының анықтауынша, Гёбекли-Тепе біздің заманымызға дейінгі кемінде XI мыңжылдықта салынған, яғни ол Стоунхенджден 6000 жылға ескі. Құрылыстың бастапқы мақсаты туралы сұрақ әлі күнге дейін ашық қалып отыр: неғұрлым дәстүрлі нұсқа бойынша Гобёкли-Тепе ғибадатхана құрылысы болған. Алайда Эдинбург университетінің Инженерлік мектебінің ғалымы Мартин Свитманның тағы бір жеткілікті дәлелді нұсқасы бар. Ол Гобёкли-Тепе ай-күн күнтізбесі немесе обсерватория қызметін атқаруы мүмкін деп есептейді.
Құрылыстың ең көне қабаттарынан қолға үйретілген жануарлардың да, өсімдіктердің де ізі табылған жоқ. Құрылысты, шамасы, аңшы-жинаушылар бастап, оны егіншілікті меңгерген адамдар аяқтаған. Гёбекли-Тепеден 30 км жердегі Қараджадаг тауында жабайы бидай түрі өсетіні назар аудартады, генетикалық зерттеулер деректері бойынша мәдени бидай сол түрден тараған.
Шмидт кешеннің басым бөлігін қозғамай, болашақ ұрпақ ғалымдарына (археологиялық әдістер, болжам бойынша, жетілдірілетін кезеңге) сақтап қалдырғысы келген. Гёбекли-Тепе ғибадатханалық кешені жөніндегі барлық тұжырымдар әзірге алдын ала сипатта, өйткені қазба оның аумағының небәрі 5%-ында жүргізілуде. Археологтар зерттеулер тағы 50 жылға жуық жалғасады деп есептейді
