Петр Вяземский 1875 жылы тарихшылардың тактісі мен өлгендер туралы орынсыз шындық жайлы
Зират пен қабірлерге де сақтықпен, құрметпен қарау керек. Тірілердің салондарында сөз қылып жүргендей небір өсек-аяңды зиратқа апара беру жараспайды, лайық емес.
Воейков: өліктермен рәсімдесіп жату артық, олардан қаласаң қоршау өр, дейтін. Өкінішке қарай, бізде өліктер жайында небір бос сөзді қоршау етіп өре беру жиі кездеседі, ал кейде шындықты айтса да, үндемегені жақсы болар еді дейтін шындықты айтады. Шындықтың бәрі бірдей іске де, пайдаға да аспайды: орынсыз, уақытсыз, ыңғайсыз айтылған шындық өтіріктен онша алыс емес: көбіне онымен араласып кетеді.
Тарихи шындық тарихты, оқиғаны немесе адамды жарқыратып көрсеткенде жақсы: ескі нәрсе әлі жарияланбаған, бұрын астыртын сақталып келген беймәлім нұсқаулар мен деректер арқылы түсіндіріліп, жаңарғанда. Бірақ өкінішке қарай, бұл әрдайым олай бола бермейді. Пеште не болса, соны дастарханға тоғыт. Бұрыш-бұрыштан, қабырға түбінен, жертөлелерден ақтарып, үйден мүмкін болғанша көп қоқыс шығара бер. Пеште тамақ үстелін безендіруге жараспайтын нәрсе де болады, мәселен, күйе. Кез келген қоқыс әлі көне дәуірдің қасиетті күлі емес, тірі адамдар тұратын үйден не табылмайды дейсің, бірақ табылғанның бәрін көрсетіп, иіскетіп жату керек пе, ал біздің заманауи құрметті Несторларымыз бен журналистеріміз бәрін мұқият жинап, өз ыдыстарына құйып, бір тамшысын тастап алудан, кішкентай қоқысты, шаңды, кірді назардан тыс қалдырудан қорқады.
Көне дәуірдің алаңқайлары мен тұйық ормандарында аң аулау құмарлығының туындағаны пайдалы да мақтауға тұрарлық іс екеніне күмән жоқ. Аңшыларға еңбегі мен жан-тәнімен суаруы үшін алғыс айтпасқа болмайды; бірақ мұнда да: pas trop de zèle деп айта кеткен орынды. Қазіргі уақытта жаңа да шырынды үй жануарлары болмағандықтан, біз, кем дегенде мен, және білуімше, басқа да көпшілік, тек тағамды да дәмді олжамен ғана қоректенеміз, оны бізге тарихи және әдеби Нимродтарымыз жиі сыйлайды. Бірақ олар неге кейде тірі де дәмді тағамға май мен лай қосады: кейде балық та емес, ет те емес нәрсені.
Аспазшылардың күмәнді нәрсенің бәрін жақсылап иіскеп біле алатын сезімтал иісі болуы керек. Ескі материалдарды іздеушілер де осындай сезімге ие болуы тиіс, жазба тамақ пісіру ісінде оны такт деп атайды, ал бізде такт жиі болмайды. Иісі жеткілікті болар еді, бірақ жеке пайда үшін дастархандастарына күмәнді, кейде мүлде жарамсыз қорды беретін аспазшылар жайында айтпай-ақ қояйық, мұндай контрабандамен бүкіл түскі асты бұзады. Дегенмен иісі өткір тағам керек тұтынушылар да бар: олардың дөрекі және қалың терілі таңдайы тұзды көп, ашытуды асыра, өліктің иісіндей бірдеңені талап етеді. Жақсы мектепте тәрбиеленген, өз абыройын сыйлайтын шебер аспазшы олардың жабайыланған тәбетіне еш уақытта жол бермейді. Аспаздық өнерде де өз такті, өз стилі, өз сенімі бар. Жазушы да барлық талапшылар мен барлық талғамға жағынбауы тиіс.
Петр Андреевич Вяземский, 1875 жыл
