Рейксмузеум мен Нидерландтың Этнографиялық мұражайы отарлық жаулап алулар кезінде алынған экспонаттармен қоштасуға ниеттенуде: Мәдениет кеңесінің ұсынысымен мұражайлар заңсыз әкетілген өнер туындыларын, зергерлік бұйымдар мен көне жәдігерлерді атамекеніне
Рейксмузеум мен Нидерландтың Этнографиялық мұражайы отарлық жаулап алулар кезінде алынған экспонаттармен қоштасуға ниеттенуде: Мәдениет кеңесінің ұсынысымен мұражайлар заңсыз әкетілген өнер туындыларын, зергерлік бұйымдар мен көне жәдігерлерді атамекеніне қайтаруға дайын екенін мәлімдеді. Қайтарылуы ықтимал қорлардың ауқымын елестете алуыңыз үшін айтайын: бұл шамамен жүз мың зат. Бәлкім, әртүрлі кезеңде нидерландтық мұражайларға заңсыз жолмен түскен мәдени және тарихи нысандар туралы түрлі елдердің сұрау салуларын қарайтын арнайы комиссия құрылар. Әрине, шығу тегі мұражай қазыналарының тарихы мен өмірбаянының маңызды бөлігі, сондықтан оларды қабылдауға, түптеп келгенде меншік құқығына да әсер етпей қоймайды. Бұл ревизионизмнің қайда дейін барарын қазір елестету қиын, әзірге, мысалы, Банджармасин сұлтанының 70 каратты гауһарын қайтару туралы сөз болып отыр. Бірақ көптеген бұрынғы отар мемлекеттер еуропалық державалар иемденіп алған мәдени мұраларын еске алатынына сенімдімін. Мысырлық қазыналардың, шығыс бейіттерінің байлығының, сансыз көп құлпытастардың, кітапханалардың, сарай құндылықтарының, жиһаз бен картиналардың санын бір сәт есептеп көріңіз: бәрі Үнді мұхитынан Африкаға дейін, Ауғанстаннан Қара теңізге дейінгі бағындырылған қалалар мен мемлекеттерден келген. Егер тәжірибе сәтті болса, жақын болашақта әлемнің басқа да мәдени орталықтарының есігін адвокаттар мен аудиторлар «қағып» жатса, таңданбас едім. Олай болса, Виктория мен Альбертке, Луврға және Прадоға, Метрополитен-мұражайға және ондаған ұлттық археологиялық мұражайларға дайындалған жөн. Жеке мұражай мекемелерін айтпаймын да, күмәнді провенанстағы заттардан бас тартпайтын сол Гетти мұражайының өзін алсақ та жетіп жатыр. Ақыр соңында іс Ресейге де жетер ме екен? Айту қиын, бірақ Гохран мен Мәдениет министрлігінің қорларынан ұлттық мұра заттарын қайтаруды, кем дегенде, бұрынғы одақтас республикалар талап еткісі келуі мүмкін екені анық: олардан өз кезінде көптеген баға жетпес олжалар мен трофейлер қомақты түрде әкетілген еді.
