Хайда халқының ресми ақпараттық бюллетенінен Канададағы Британдық Колумбиядағы Хайда-Гуаи архипелагында тұратын осы тайпаның тотем бағаналарының оралуына арналған екі материалды оқыдым
Бір мақалада 1880-жылдары індеттен кейін қаңырап қалған Сгаанг Гвэй Ллнагаай ауылында XVIII-XIX ғасырларда ағаштан ойылған аю мен кит-қатіл бейнелі отыздан астам салтанатты бағана әлі күнге дейін тұрғаны айтылады. Бұл бағаналар отбасыларды белгілеп, қайтыс болғандардың ескерткіші қызметін атқарған, олардың бесеуін 1930-жылдары әкеткен, алдымен олар Принс-Руперттен, одан кейін Британдық Колумбияның Корольдік мұражайынан және Британдық Колумбия университетінің Антропология мұражайынан табылған. Хайда халқы әкетілген тотемдердің қайтарылуына ресми түрде 1976 және 2019 жылдары-ақ қол жеткізген. Алайда бағаналар іс жүзінде тек осы көктемде ғана оралды, оларды теңізбен жеткізіп, одан кейін тікұшақпен бір-бірлеп тасымалдады. Бірнеше аптадан кейін жиналған қариялар мен ауыл тұрғындарының ұрпақтары салтанатты шеруімен, тамақты рәсімдік өртеумен, әндермен және өз тарихы туралы әңгімелермен сол жерге келді.
Екінші жазбада 2001 жылдан бастап, Кай-Льнагааиде бірден алты бағана тұрғызылған кезден бері, тотем бағаналары дәстүрінің жаппай қайта жандана бастағаны баяндалады. Мысалы, көктемде жергілікті банк өз бөлімшесінің вестибюлі үшін тапсырыс берген, Майкл Мудидің қолынан шыққан шағын, үш метрлік бағана тұрғызылды. Бағанада теңіз қасқыры Васго мен Терең су бақасы ойылған, хайда аңыздары бойынша бұл бақа сәттілік әкеледі және табиғаттан тыс тіршілік иелерін еріп жүреді. Өз кезегінде Скидегейт кеңесі байқау жариялап, ұлттық мереке үшін бірден үш монументалды, биіктігі 12-13 метрлік бағана тапсырыс берді, композицияға Қарға, Бүркіт, Үш Күзетші және табиғаттан тыс тіршілік иесі енуі тиіс. Мұндай өлшемді бағанаға әдетте он шақты ай кетеді, ал бұл жолы төрт жарым айда үлгерді. Тотемдердің сюжеттері өте қызық. Қасиетті Тұрушы әрі Қозғалушы, Васгодан биік, оның құлақтарының арасында Тышқан-Әйел, құлақтарында басы төмен қараған, шомылғыш құс басты Қарға, оның үстінде төбесінде Бүркіт пен Үш Күзетші. Бақа, Қарға, адамға айналатын Қарға, Бүркіт және Үш Күзетші. Көсем кейпіндегі Бүркіт, Найзағай Құсы, Васго, көсем кейпіндегі Қарға және тағы да төбесінде Үш Күзетші
