Бурхаве мұражайындағы Ян ван Мушенбрук жасаған сиқырлы фонарь және Гравезандтың 1720 жылғы кітабы

Теледидардың арғы атасы: белгілі «сиқырлы фонарьлардың» ең көнесі нидерландтық физик Вильгельм Якоб Гравезандтың Physices elementa… кітабында бейнеленген.

Гравезанд, Гаагадан шыққан бұрынғы заңгер, кейін Лейденде математика профессоры болған ол Ньютонның ағылшын емес ізбасарларының алғашқысы әрі оның теорияларын Еуропада насихаттаушы ретінде танымал.

Өзінің 1720 жылғы атақты кітабында Гравезанд дәуірдің соңғы жаңалықтарын, соның ішінде сиқырлы фонарьды келтіреді. Бүгін оны проектор деп атар еді. Ян ван Мушенбрук жасаған бұл құрылғы дүниедегі осындай ең көне аспаптардың бірі болып саналады және Лейдендегі Бурхаве мұражайының коллекциясында сақтаулы.

Сиқырлы фонарьда жарық көзінің артында орналасқан ойыс айна қолданылады, ол жарықты кішкентай төртбұрышты шыны пластинкаға, яғни кескіні бар слайд-фонарьға, ал одан әрі аппараттың алдыңғы бөлігіндегі линзаға бағыттайды. Линза слайд жазықтығын проекциялық экранға дейінгі қашықтыққа фокустайтындай етіп реттеледі, экран жай ақ қабырға да болуы мүмкін, және слайдтың экранда үлкейтілген кескінін қалыптастырады. Кейбір фонарьлар, соның ішінде Христиан Гюйгенс пен Ян ван Мушенбрук фонарьлары, объектив ретінде үш линзаны қолданған. XIX ғасырда екі объективті екі жақты фонарьлар кең тарап, кескіндерді бірқалыпты әрі оңай ауыстыруға мүмкіндік берді. Стереоптикондар фотографиялық слайдтардың проекциясын оңтайландыру үшін қуаттырақ жарық көздерін қосты.