І Николай дәуіріндегі әскери жарғылар және жарғы ұстаған бала портреті

Кітап ұстаған бала портреті. XIX ғасырдың бірінші жартысындағы белгісіз суретші. Романов мұражайының коллекциясы, Кострома мұражай-қорығы.

Кітапта былай деп жазылған: «Әскери жарғы. Солға қарай алға марш».

Екі жүз жыл өтсе де, тұжырымдар қандай таныс десеңізші!

XIX ғасырдың бірінші жартысында бірнеше әскери жарғы болды, жаяу әскер қызметі туралы да, атты әскер қызметі туралы да, негізінен жаңа мәтіндер бұрынғыларын қайталады, рас, уақыт өте келе қысқартулар көбейіп, практикалық әскери мағына азая берді.

Николай дәуіріндегі әскери жарғылардың мәтіндері оның билігі тұсында күшпен орнатылған topастық пен мағынасыз шеруден өткізудің ең жақсы дәлелі.

Баланың кітабында «солға қарай алға марш» деп жазылуы, бәлкім, Николай жарғысының ең мазмұнды тұстарының бірі шығар, мысалы, 1846 жылғы жарғыда шабуыл туралы тарау «шабуылдаушы майданның қозғалысы негізделген ережелер, жалпы алғанда, түзу бағытта марш жасау үшін берілген ережелермен бірдей» деген тұжырыммен шектеледі. 1831 жылғы жарғыда шабуыл мүлде аталмайды, бірақ шайқас тұрысы егжей-тегжейлі сипатталады және сарбаздарға тіпті тарыдай шашыраған ұрыста да қалып-тұрыс пен сымбатты сақтау міндеттеледі.

1846 жылғы «Бейбіт және соғыс уақытында әскерлерді басқару жарғысы» бас қолбасшының міндетін әскерде тәртіпті, бағынушылық пен шен-шекпенге құрметті бар қатаңдығымен сақтаумен, әскерлерден оқуда, қаруда, киім-кешекте және жүк керуенінде толық жарамдылықты талап етумен, сондай-ақ шығынды қысқартуға қамқорлық жасаумен және әскерді ең тиімді асырау тәсілдерін іздестірумен шектейді. Соғыс уақытында міндеттер сол күйінде қалады, оған әскерді барлық жағынан жайластыруға қамқорлық пен бас қолбасшыға сеніп тапсырылған әскерлерді әскери іс-қимылдардың сәттілігі үшін мүмкіндігінше тиімді пайдалану қосылады.