Рим сандарындағы алу ережесі және олардың жазылуының ескі нұсқалары

Кейде римдік цифрлардың біз үйренген жазылуынан өзгеше түпнұсқа форматтарын кездестіруге тура келеді.

/Түсіндірмеде көрнекілік үшін разрядтарды нүктемен бөлемін, бұған болады/

Егер біз үйренген жазу тәртібі туралы айтсақ, 1899 жылды M.DCCC.XC.IX деп жазу керек, ал М.DCCC.LXXXX.IX деп емес. Көріп отырғаныңыздай, айырмашылық тек 90 санының жазылуында ғана. Римдік цифрларды біздің заманда қалай жазу қабылданғанынан шықсақ, иә, 90-ды XC деп жазған анағұрлым қолайлы болар еді. Мұнда шегеру ережесі деп аталатын ереже қолданылады. 100-ден (С) 10-ды (X) алып тастаймыз, жазуда бұл азайғыш азайтылғыштың сол жағына қойылатынымен көрсетіледі. Ережені екінші норма күшейте түседі: римдік жазуда бір цифр үш реттен артық қайталанбауы тиіс.

Алайда бұл ережелер үнемі канондық болған жоқ. Мысалы, XIX ғасырға дейін 4 цифры жиі IIII деп жазылды. Бүгінде бұл түр кейбір сағат циферблаттарында сүйкімді архаизм ретінде сақталған, мүмкін, бұл Юпитер құдайының есімін (IVPITER) аузға алмау ниетімен байланысты шығар, өйткені оның жазылуы IV-ден басталады.

Мұны қате деп санауға бола ма, білмеймін, бірақ кейбір көне құжаттарда римдік сандарды белгілеудің басқа нұсқалары да кездеседі. Мысалы, 9 - VIIII, 80 - XXC, 99 - LXXXX.VIIII, 999 - DCCCC.XC.IX