Ресейде Лениннің көп күйзелген денесін Қызыл алаңнан қайта жерлеу туралы пікірталастар ұялшақ түрде тоқтатылып, Новодевичий монастырі некропольінің бұзылуына дерлік мән берілмей жатқанда, Францияда әйгілі қабірлер тақырыбы жетекші…

Президентке ұлттық Пантеонға қайта жерлеу туралы петиция ұсынылуда, оған 10 бұрынғы мәдениет министрі мен зиялы қауымның көрнекті өкілдері қол қойып қойды. Әңгіме XIX ғасырдың елеулі ақындары Артюр Рембо мен Поль Верлен туралы.

Рембо мен Верленнің романы жарқын, шиеленісті болды және әлі күнге талқыланып келеді. Ақындар заманында гомофобиядан зардап шекті, қудаланды, тіпті қуғынға ұшырады, егер Верленнің 1873 жылы Рембоны атуға әрекеттенгені үшін алған бір жарым жылдық сотталуын осымен байланыстыруға болатын болса.

Жалпы, 95 жылғы «Толық тұтылу» фильмін көруге болады: онда жас Артюр Рембо рөлінде тәтті жүзді Ди Каприо, ал жағымсыз Верлен рөлінде Дэвид Тьюлис ойнайды, оны сіз «Гарри Поттерден» Римус Люпин рөлінен білуіңіз әбден мүмкін. Дәл сол жерде осы қарым-қатынастың сипатты белгілері көрсетілген. Мысалы, Верленнің әйелінің денесіне темекі өшіргені, шашын өртегені, бетке ұрамын деп қорқытқаны, қайын енесімен ұрысқаны және жалпы сирек кездесетін арсыз болғаны.

Шынында да, қабірлерді көшіру бастамашылары бұл есімдердің Пантеонға енгізілуі тарих пен әдебиет тұрғысынан әділ болып қана қоймай, бүгінгі жағдайда жай ғана өзекті екенін атап өтеді, сондай-ақ мұндай ұлы адамдардың Париж орталығынан осынша алыста жатуы жараспайды деп қосады. Яғни бұл таза конъюнктура.

Мұнда тарихи әділеттің ешқандай қатысы жоқ: тарих туралы айтсақ, Пантеонға Францияның әлемдегі даңқын құраған есімдер енгізіледі, ал мен сіздердің көпшілігіңіздің Верлен не Рембо шығармаларынан жатқа бірдеме оқи алатыныңызға күмәнданамын. Дегенмен Рембоның «Мас кемесі» КСРО-да талай рет басылды және аударғанды жақсы көрді: шыны керек, оны сонша көп аударды, аудармашылармен тұтас бір кемені толтыруға болар еді. Әдеби әділет тұрғысынан таласуға болады, бірақ жалпы алғанда бұл екеуі өз заманының шынымен жақсы ақындары және осы зиратта ақындар цехын өкілдей алар еді. Әсіресе Пантеонда жерленген 75 адамның көпшілігі саясаткерлер, әскерилер және ғалымдар, ал әдебиет Вольтер, Руссо, Дюма, Гюго және Мальро есімдерімен көрсетілгенін ескерсек: олардың ішінде поэзиямен Вольтер аздап, Гюго әлдеқайда көп айналысты, оны да көбіне саяси себептермен енгізген.

Бірақ өзектілік туралы дәлел енгізудің шын мотивін әшкерелейді: жалпы бұл әңгіме тек олар гомосексуалдар болғандықтан қозғалып отыр. Дәл олардың жұптасып Пантеонға енгізілуіне әрекет жасалуы сізге біртүрлі көрінбей ме? Петиция авторлары Францияның ұлы адамдарының басты жерлеу орнына дәл екеуін қайта жерлеуді жалғыз дұрыс шешім санайды.

Егер сіз олардың өмірлік көзқарастарымен таныс болсаңыз, олар элитарлыққа, тіпті патриотизмге де таласпаған, өз заманының бұқаралық мәдениетіне, сол кездегі қоғам құндылықтарына және жалпыға танылған әлеуметтік рәсімдерге қарсы шығып, олардан аулақ жүрген. Сондықтан өздерінің Пантеонға жерленуін олар өте қабылдаусыз деп санауы мүмкін еді, Рембо Пантеонды жалпы мазақ еткен. Демек, қазіргі саясаткерлер екі марқұмды өз айла-шарғыларында жай ғана пайдаланып отыр.

Бірақ ең бастысы, мені қанағаттандырмайтыны: Рембо мен Верленді дәл олардың біраз уақыт жұп болғаны контекстінде қайта жерлеу ұсынысы. Егер өмірде олар төсекті бөлісіп, бұл, айтпақшы, шығармашылықта салмақты да принципті көрініс таппаған болса, енді оларды неге бір-бірінің құшағында жерлеу керек? Ал мәселе Пантеонда жай ғана екі ақын қажет екенінде болса, Рембо мен Элюарды алыңыздар, олардың шығармашылығында ортақ нәрсе әлдеқайда көп. Ал ең жақсысы, Пантеонда Бодлерді жерлейік, ол әлемдік поэзияда аталғандардың бәрінен анық жарқынырақ құбылыс болды.