XIX ғасырда Саратов уезінде пайда болған подпольниктер секталары тек никонға дейінгі шіркеуді мойындап, күнделікті зайырлы өмірдің көріністеріне қатты қарсы шықты: мектептер мен оқу-үйлеріне бармауды, оның орнына…

XIX ғасырда Саратов уезінде пайда болған подпольниктер секталары тек никонға дейінгі шіркеуді мойындап, күнделікті зайырлы өмірдің көріністеріне әжептәуір қатаң қарсы шықты: мектептер мен оқу-үйлеріне бармауды, оның орнына қуыстарда (кельяларда) өмір сүруді, азаматтық есепке қатыспауды, яғни төлқұжат алмауды және АХАЖ-да азаматтық хал актілерін тіркетпеуді ұсынды. 1920-жылдары секта үгіті кеңес өкіметін зиянды белсенділік ретінде қатты алаңдатты, сөйтіп подпольниктерге қарсы қылмыстық істер қозғала бастады. Таңғаларлығы, кейде олар түгелдей ойдан құрастырылған болатын.

Осындай істің бірінде былай делінген: «Діни-мистикалық рәсімдерді атқарған сыңай танытып, үнемі қаңғып жүріп, құдай сөзін насихаттаған подпольниктер секталары, негізінен шаруалардың ауқатты бөлігін, кулактарды, бұрынғы саудагерлерді және кеңес өкіметінен жер астына тығылған қараңғы қылмыскер тұлғаларды біріктіре отырып, өзінің саяси мәні жағынан жергілікті жердегі кеңес өкіметі органдары мен партияға қарсы бағытталған».

«Діни мистикалық рәсімдерді атқарған сыңай танытып» деген сөз тіркесіне назар аударайық. Бұл не екенін білесіз бе? Бұл одан кейінгі бүкіл тергеуді діни бостандық туралы заңдардың қорғауынан шығаратын көркем сөздік айла. Яғни әрекеттің (немесе қылмыстың) өзі, біздің жағдайда таза арнайы діни тәжірибелер мен іс-қимылдар, іс материалдарында кеңес өкіметіне қарсы әрекет риторикасына негізделген жаңа атау алады да, діни себептер шын мәнінде кеңес өкіметіне қарсы қылмыстық ниеттің бүркемесі ғана екенін түсіндіреді.

Әрі қарай істе секта мүшелерінің бірі «шаруалардың займға қатысуына қарсы шыққаны» көрсетіледі. Бұл оған қажетті баға беру үшін өте ыңғайлы дерек: сөйтіп, кеңес өкіметіне қарсы тұру ниеті жүзеге асырылған емес пе.

Тіпті ескі діндегілердің тұрмыс ұйымдастыруының өзін тергеушілер қылмыстық мәні бар нәрсе ретінде көрсетеді. Мысалы, негізгі еңбекті қыздар атқаратыны аталады, және бұл өзінше партия міндеттеріне қайшы, сектанттардың займ және өзге де экономикалық белсенділік туралы күнделікті пікірлері сияқты.

Подпольниктер ісінде ауырлататын мән-жай ретінде олардың қылмысының адамдар тобы жасаған қылмыс деп сипатталуы болды. Тергеуші мұны прокурорға және ОГПУ-ге көрсетіп, подпольниктер тобында жеке бір адам билет сатып алуға жауапты болғанын, яғни, о, сұмдық, қылмыстық топтың жүріп-тұруына жәрдемдескенін дәлелдеді, екіншісі хаттар жеткізген, демек, қандай сойқандық, топ мүшелерінің хат алысуына жәрдемдескен.