Рим папасы Франциск ескі Миссал мен Тридент мессасын қолдануды шектеді
Папа Франциск дореформалық латын литургиясына, әдетте Тридент мессасы деп аталатынға қатысты шектеулерді қайта енгізді. Бұл көзге көп түспейді, бірақ қазір католик әлемінде іс жүзінде жікке бөліну деңгейіндегі драма өрбіп жатыр.
Мұның мәні не? Жоқ, әзірше Папа діни қызметкерлерге мессаны латын тілінде өткізуге тыйым салған жоқ, дегенмен бұл туралы әңгіме құлаққа шалына бастады. Алайда ескі Миссалды пайдалануға шектеу қойып қойды.
Миссал – католицизмнің басты литургиялық кітабы, қызмет үшін қажетті мәтіндердің, каноndардың, дұғалардың, күнтізбе мен жарғылардың жинағы. Ол Орта ғасырларда пайда болып, Тридент соборынан (1545-1563 жж.) кейін бірыңғай өзгермейтін жинақ ретінде бекітілді және 1570 жылы Папа V Пий жариялады. Православиеде Миссалға ең жақын баламаны Служебник деп атауға болады.
1970 жылға дейін бұл кітап та шамамен бір қалпында, шағын түзетулермен өмір сүрді: әулиелер мен мейрамдар қосылды, дұға мәтіндері мен құлшылық уақыттары өзгертілді. Бірақ екінші Ватикан соборының (1962-1965) қорытындысы бойынша ол едәуір жаңартылды. Есіңізде болсын, шіркеуде рәсімді жаңарту туралы сөз болса болды, оған кедергі ретінде латын рәсімі мен католик шіркеуінің бірлігі туралы негізгі тезис бой көтереді.
Жаңа Миссалдың ескісінен басты айырмашылығы: енді бүкіл әлемдегі католиктер мессаны өз ана тілінде өткізе алатын болды. Жаңа Кітап шықты (есіңізде ме, «Прада киетін шайтан» фильмінде Миранда Пристли қолмен жиналған, бүкіл тиражы содан басылатын журнал нөмірін осылай атаған еді, Миссалдар да дүние жүзінде Папа шығарған нұсқадан басылып, аударылады). Соған қарамастан, көптеген шалғай немесе өзінше қырсық епархияларда ескі Миссал бойынша қызмет ете берді. 1988 жылы Иоанн Павел ІІ ескі Миссалды қолдануға шектеу енгізді: Тридент мессасын тоқтату керек болды. 2007 жылы құрметті папа XVI Бенедикт Summorum Pontificum апостолдық хатын шығарып, бұл шектеулерді жұмсартты және ескі Миссал бойынша қызмет етуге бейбіт түрде рұқсат беріп, оны «ерекше форма» деп атады. Соңғы 50 жылда өткен өзге де ізашарлары сияқты, Бенедикт те артқа қарап, төрт ғасырлық дәстүрді қайтару туралы ойланды.
Иоанн Павел ІІ тұсында шіркеу ішінде француз архиепископы Марсель Лефевр бастаған дәстүршілдер тобы да пайда болды, оны тікелей жікшіл деп атады. Себебі ол заңды түрде шақырылған Экуменикалық соборның заңды реформаларын қабылдамады. Неғұрлым консервативті Ратцингер ескі Миссалға ғасырлар бойы берік болуға тиісті құрмет көрсетіп, екінші Ватиканнан бас тартушыларды жікшіл топ емес, жалған жікшіл топ деп таныса, бұл діни қызметкерлерді ашық оппозициядан шығаруға мүмкіндік тапты.
Сол кезден бері шіркеуде белгілі бір дәстүршілдік жаңғыру және ескі миссал бойынша қызмет ететін приходтар санының өсуі байқалады. Перонизм саясатында өсіп, қалыптасқан Франциско басқаруының көнбейтін мәнерін білсеңіз, ол осы «ескішілдікке» нүкте қоймақшы. Консервативті көзқарасымен белгілі қазақстандық епископ Афанасий Шнайдер тұпкілікті нәтижеде дәстүрлі месса неғұрлым шынайы ретінде жеңеді деп санайды.
Ескі рәсімнің жақтастары шынымен көп пе? Негізінен кедей Латын Америкасы, Африка және Азиядағы миллиардтаған католиктер үшін бұл аз, ал истеблишмент ішіндегі сәнді қозғалыс пен қалыптасып келе жатқан тренд үшін жеткілікті. Егер АҚШ, Франция, Британия және Италияның бай католик қауымдары туралы айтсақ, онда мыңдаған приход Тридент мессасына адал болып қалды. Мәселе иудейлер туралы өтініштен «сенбейтіндер» эпитетінің алынып тасталуында емес, бұл дәл жақсы; қасірет Тридент мессасының салтанаты, сәнділігі, киімдері, хош иісті түтіндері мен қоңырау үнінен айырылуда. Қазіргі әлем осындай әдемі әрі көне дәстүрлерден оңай бас тартуға тым біркелкіленген, ұсқынсыз және жансыз. TLM /традишион латин месс/ қозғалысының жалауларына мән бермей өтіп кетпеуге шақырамын: олар аз болса да, маңызсыз дегенді білдірмейді.
