XIV Людовиктің сарайдағы билігі Норберт Элиас пен Николас Хеншелл кітаптарында

Версаль мен ХІV Людовиктің жеке еркінің француз сарайы өміріндегі рөлі туралы қызықты көзқарасқа тап болдым.

Көптеген авторлар түрліше шеберлікпен монарх өз сарай адамдарының тұрмыс-тіршілігін қалай құрғанын, олардың жеке істеріне қалай араласқанын және ақсүйектер өмірінің барлық тұстарын бақылауға қалай ұмтылғанын сипаттайды.

Осы бүкіл қым-қиғаш мәселені Норберт Элиас «Сарай қоғамы» кітабында өте егжей-тегжейлі әрі қызықты баяндайды: онда сарай адамдарының тар камзолдарға шағымдануы да, сән-салтты қадағалаудың қажеттігі де, әртүрлі тап өкілдері тұрғын үйінің құрылымы қалай құрылғанының егжей-тегжейлі сипаттамасы да, әр кезеңдегі сарай этикеті мен лексикасының ерекшеліктері де бар. Ең бастысы, француз корольдері феодалдарды біртіндеп өздеріне бағындырып, оларды сарайға жақындатып, өмірін реттеп отырғаны айқын көрсетілген. Әрине, ХІV Людовиктің тапқырлығы мен қулығына да көп көңіл бөлінген: ол сарай адамдарын Версальге қоныстандырып, бостандығынан айырды да, оларды өзін киіндіруге және артын сүртуге мәжбүрледі, яғни сөзбе-сөз өз малайларына айналдырды.

Тарихшылар бұл туралы жиі әрі шебер жазады. Абсолютизмнің осы исін сезіну үшін шаң басқан беттерге батып кетудің қажеті жоқ. «Версаль» сериалын көрсеңіз болғаны: сарайдағы өмір желісі мен оның ел үшін саяси мәні онда тамаша бейнеленген. Оның үстіне шоу сексімен, кісі өлтірумен және саспенспен дәмделген.

Бірақ, әдеттегідей, күмәншіл, онша кең таралмаған көзқарас та бар. Кейбір зерттеушілер бұл әңгімелердің бәрі бос қызылеңгір қалжыңнан басқа ештеңе емес, оны аузын ашып қарап жүрген жұрт пен экскурсоводтар көтеріп әкеткен деп санайды, ал бұл экскурсоводтар қандай да бір жолмен университет кафедраларына түсіп кеткен.

Балама көзқарас мені әлдеқайда көп қызықтырды. Николас Хеншелл «Абсолютизм мифі. Ерте жаңа заман Батыс Еуропа монархиясы дамуындағы өзгерістер мен сабақтастық» кітабында күн-корольдің ықпалы соншалықты маңызды болған және дворяндар оған сөзсіз тәуелді болған деген жорамалдарды жоққа шығарады. Мұны оқу, әрине, әлдеқайда қызықты болмақ, өйткені Жаңа заман туралы еңбектердің көпшілігі Хеншеллдің дәлелдерін аузына да алмайды.

Қысқаша айтқанда, ол, мысалы, Францияда әр кезеңдегі сарай адамдарының санын есептеп шығарып, Версаль ешбір жағдайда асыл тектілердің отбасыларынан жалпы қабылданғандай көп адамды өз қабырғасына сыйғыза алмайтынын көрсеткен.