Еуропа әдебиетіндегі баранец мифі және оның мақта өсімдігінен шыққан болуы мүмкін

Орта ғасырлардан бастап еуропалық әдебиетте баранец деп аталатын аңыз-өсімдік-жануар аталады, оны кейде боранец және борамец деп те атайды. Ол сондай-ақ татар қошқары немесе скиф тоқтысы деп те аталады.

Баранец туралы алғашқы деректер орта ғасырлық саяхатшылардың жазбаларында кездеседі, уақыт өте келе бұл аңыз бестиарийлерге, тіпті өсімдіктер жөніндегі анықтамалықтарға да ауысты. Аңыз бойынша, баранец Азия далаларында мекен етеді. Татар қошқары туралы куәліктер Жаңа заман әдебиетінде де қайта-қайта кездеседі.

Ресейде болған саяхатшылар жерден тікелей өсіп тұрған, аласа сабақтың басындағы қошқарды қызықты етіп суреттейді. Тоқты ерекше өсімдіктің жемісі, нағыз қойдай түкті; өсіп тұрғанда айналасындағы шөппен қоректенеді, ал шөп таусылғанда сабағымен бірге қурап, өліп қалады. Рас, еуропалықтар көбіне жергілікті шаруалардың құлпыртып айтқан әңгімелеріне сүйенеді. Олар оны кейде қауынға, кейде қойға теңейді.

Кейбіреулер тіпті баранец қасқырлардың сүйікті тағамы деп те айтқан. Алайда уақыт өте келе баранецтің басты сипаты оның жүні болып шықты: оны киімнің астарына салады дейді, өйткені ол өте қалың әрі жылы.

XVII ғасырдағы голланд саяхатшысы Ян Стрейс оның пішіні мен сыртқы түрі қойға өте ұқсайтынын, басы, аяқтары және құйрығы бар екенін жазады. Сол кезде Мәскеу туралы кітаптың авторы Яков Рейтенфельс қой тәрізді баранец өсімдігі айналасындағы бүкіл шөпті құртып жібереді деп түсіндіреді, сондықтан кейбіреулер оны ақыл-ойы бар және шөппен қоректенеді деп топшылайды.

Баранец туралы ертегінің пайда болуының негізгі нұсқасы осы сипаттамаға сүйенеді: XVIII ғасырға дейін Еуропада мақта сияқты дақыл таныс болмаған, ал мақтаның өзі жоғары сіңіру күшімен сипатталады және топырақтағы бүкіл ылғалды тартып алады, соның салдарынан айналасындағы өсімдіктер құрғап қалады.